Γκενίπα: τι είναι αυτό το φρούτο και σε τι ωφελεί

Το οπωροφόρο δέντρο της οικογένειας Rubiaceae, η γκενίπα, φτάνει σε ύψος έως 30 μέτρα. Είναι ένα λεπτό δέντρο, με απλωμένα κλαδιά, ενδιαφέρον για τους καρπούς του, τους οποίους οι Άγγλοι ονόμασαν «κουτί μαρμελάδας». Κυρίως επειδή η φλούδα είναι χοντρή και πυκνή, και η σάρκα είναι γεμάτη αρωματική γλύκα.

Η γκενίπα είναι φυλλοβόλο φυτό. Τα γυαλιστερά ωοειδή φύλλα έχουν οδοντωτές άκρες. Το πλάτος των φύλλων κυμαίνεται από 4 έως 13 εκ., και το μήκος φτάνει τα 33 εκ. Στη μέση είναι εμφανής μια ανοιχτόχρωμη φλέβα.

Οι ταξιανθίες είναι μεγάλες, με διάμετρο 5–6 εκ., τύπου Rosaceae, έχουν 5 πέταλα σε κίτρινη, κόκκινη ή λευκή απόχρωση.

Οι καρποί της γκενίπα είναι ωοειδείς, μήκους 9–15 εκ., πλάτους έως 9 εκ. Η φλούδα είναι τραχιά, σαν ελαφρά πασπαλισμένη με αλεύρι. Μέσα στον καρπό υπάρχουν σπόροι ανοιχτού καφέ ή κίτρινου χρώματος. Είναι ενδιαφέρον ότι η εσωτερική σάρκα είναι αρχικά κρεμ χρώματος, αλλά όταν έρθει σε επαφή με τον αέρα, κιτρινίζει σταδιακά. Και αυτά δεν είναι όλες οι μοναδικές ιδιότητες του εξωτικού φρούτου.

Πού φύεται

Η άγρια γκενίπα καταλαμβάνει περιοχές της Κούβας, του Πουέρτο Ρίκο, των Παρθένων Νήσων, της Γουαδελούπης, του Τρινιδάδ – από το νότιο Μεξικό, την Κολομβία και τη Βενεζουέλα μέχρι το Περού, τη Βολιβία και την Αργεντινή. Καλλιεργείται στην ίδια περιοχή ως καλλωπιστικό και οπωροφόρο φυτό. Από παλιά καλλιεργούν τη γκενίπα στις Φιλιππίνες. Σε ορισμένες χώρες, το δέντρο καλλιεργείται ως φυσικός φράχτης ή περίφραξη βοσκοτόπων.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1960, η Λατινική Αμερική ξεκίνησε ένα έργο πολλαπλασιασμού της γκενίπα για την αποκατάσταση δασών στα βορειοανατολικά της Βραζιλίας. Εκεί δημιουργήθηκαν εκτεταμένες φυτείες. Τα φρούτα χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή λικέρ και άλλων τροφίμων, ενώ η ξυλεία χρησιμοποιήθηκε για τοπικές ανάγκες.

Στον Παλαιό Κόσμο, η γκενίπα είναι άγνωστη. Υπήρξαν προσπάθειες Φιλιππινέζων ενθουσιωδών να διαδώσουν την καλλιέργεια στις ΗΠΑ. Το δέντρο αναπτύχθηκε σε φυτοκομικό σταθμό στο Μαϊάμι σε ύψος έως 6 μέτρα, αλλά δεν άνθισε. Στο γεωργικό επιστημονικό κέντρο «Ουσάντμπα» στη Ρωσία καλλιεργήθηκε επίσης ένα μεγάλο δέντρο. Δεν έφερε καρπούς και στη συνέχεια σκοτώθηκε από τον παγετό.

Γευστική δοκιμή

Καλλιεργούν αυτό το δέντρο για τους καρπούς του. Από αυτά παρασκευάζονται παγωτό, ζελέ, μαρμελάδα, πελτέ φρούτων, χυμοί και γλυκά κουταλιού. Σε φυσική μορφή, οι καρποί μπορούν να καταναλωθούν μόνο όταν είναι υπερώριμοι και μαλακοί. Η γεύση είναι ξινή, θυμίζει αποξηραμένα μήλα.

Πρώτα, πρέπει να σκίσετε ελαφρά τη λεπτή φλούδα του φρούτου και να ρουφήξετε το ζελεδώδες περιεχόμενο. Όλοι οι σπόροι του καρπού και η φλούδα του πετιούνται. Αν όμως οι σπόροι μπουν στο στόμα, πρέπει οπωσδήποτε να τους φτύσετε.

Ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια: Ο χυμός της γκενίπα είναι άχρωμος. Αλλά στον αέρα έρχεται σε επαφή με το ανθρώπινο δέρμα και μετατρέπεται σε ανθεκτική σκούρα μπλε βαφή, γι' αυτό χρησιμοποιείται ως χρωστική τροφίμων. Οι Ινδιάνοι ζωγραφίζουν σχέδια στο σώμα με αυτόν τον χυμό, και το χρώμα διατηρείται σταθερά έως και τρεις εβδομάδες.

Οι ψαράδες βρήκαν μια εξίσου εξωτική χρήση. Ετοιμάζουν δόλωμα από άγουρους καρπούς, και οι κάτοικοι των υδάτων συρρέουν πρόθυμα στο κέρασμα, πιάνοντας στο αγκίστρι.

Στις ζεστές τροπικές χώρες, η κομπόστα από γκενίπα είναι δημοφιλής. Το ρόφημα που ξεδιψάει καλά πίνεται σκέτο ή προστίθεται στο κρασί. Μια άλλη μέθοδος εφαρμόζεται στο Πουέρτο Ρίκο. Κόβουν τους καρπούς, τους βάζουν σε νερό και περιμένουν να αρχίσει η ζύμωση. Μόνο όταν το μίγμα έχει ζυμωθεί, προσθέτουν αρωματικά φρούτα, μούρα, αρωματικές ουσίες. Εκτός από το να ξεδιψάει, το αφέψημα έχει τονωτικές ιδιότητες.

Μπορείτε απλά να κόψετε τα φρούτα, να τα βάλετε σε μια κανάτα με νερό, να προσθέσετε ζάχαρη, και θα έχετε ένα ελαφρύ ρόφημα για μια ζεστή μέρα, που θυμίζει λεμονάδα. Στους δρόμους, οι έμποροι πουλούν συμπύκνωμα σε μπουκάλια με πάγο. Στις Φιλιππίνες, τα δροσιστικά ποτά είναι δημοφιλή, καθώς και το ζελέ, το σορμπέ και το παγωτό. Η σάρκα μερικές φορές χρησιμοποιείται ως προσθήκη αντί για πηκτίνη, που βοηθά στην πηκτωματοποίηση των χυμών φρούτων. Οι χωρικοί της Βραζιλίας φτιάχνουν από τα φρούτα μαρμελάδα, σιρόπι, αναψυκτικό, κρασί και δυνατό λικέρ.

Στα φρούτα, όπως δείχνουν οι έρευνες, υπάρχουν πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, μηλικό οξύ. Θερμιδική αξία – 113 kcal/100 g.

Θεραπευτικές ιδιότητες της γκενίπα

Η κομπόστα από γκενίπα δεν είναι μόνο ευχάριστη στην κατανάλωση και ξεδιψάει αποτελεσματικά. Έχει πιο πολύτιμες ιδιότητες.

1. Οι κάτοικοι της Κεντρικής Αμερικής έχουν από καιρό συνηθίσει να χρησιμοποιούν την κομπόστα ως αποχρεμπτικό για έντονο βήχα. Τη χρησιμοποιούν επίσης για τη θεραπεία του κρυολογήματος και της αμυγδαλίτιδας. Το αφέψημα από τα άνθη χρησιμεύει ως αντιπυρετικό, όπως και ο χυμός από τα φύλλα.
2. Στους καρπούς παρατηρείται πλούσια περιεκτικότητα σε ασβέστιο, φώσφορο και ασκορβικό οξύ (βιταμίνη C). Είναι φυσικό τα φρούτα να έχουν τονωτική και αναζωογονητική δράση στον ανθρώπινο οργανισμό.
3. Είναι σύνηθες για τον τοπικό πληθυσμό να καταφεύγει στους καρπούς της γκενίπας σε περιπτώσεις ίκτερου και να τους χρησιμοποιεί ως αντιελμινθικό.
4. Η διουρητική δράση καθιστά τα φρούτα απαραίτητα σε οιδήματα διαφόρων αιτιολογιών και σε παθήσεις του ουροποιητικού συστήματος.
5. Η παραδοσιακή ιατρική συνιστά να θρυμματίζονται οι άγουροι καρποί και να χρησιμοποιούνται μαζί με αφέψημα φλοιού στη θεραπεία της φαρυγγίτιδας και των αφροδίσιων νοσημάτων. Επιπλέον, το αφέψημα της ρίζας είναι και ένα ισχυρό καθαρτικό.
6. Χρήσιμος είναι επίσης ο φλοιός της γκενίπας. Είναι πλούσιος σε τανίνη, γεγονός που τον καθιστά απαραίτητο στη θεραπεία λοιμωδών δερματικών παθήσεων. Αν κάνετε μια τομή στον κορμό του δέντρου, από τον φλοιό ρέει μια ανοιχτόχρωμη ρητίνη, γλυκιά στη γεύση. Αυτή είναι το ισχυρό απολυμαντικό μέσο. Η ρητίνη αραιώνεται με νερό και το διάλυμα που προκύπτει χρησιμοποιείται για το πλύσιμο όχι μόνο πληγών και γρατζουνιών, αλλά ακόμη και φλεγμονωδών ματιών.
7. Σημειώνεται επίσης μια ενεργή αντιβακτηριακή επίδραση των προϊόντων της γκενίπας σε παθογόνα μικρόβια, δηλαδή δρουν ως αντιβιοτικό. Οι θρυμματισμένοι σπόροι μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εμετικό.

Αντενδείξεις

Η εμπειρία των ανθρώπων που καλλιεργούν γκενίπα, καταναλώνουν τους καρπούς της, έχουν μελετήσει τις ιδιότητες των ανθέων, του φλοιού, των φύλλων, των ριζών, υποδεικνύει ότι δεν υπάρχουν αντενδείξεις. Είναι δυνατή μόνο η ατομική δυσανεξία.

Πού χρησιμοποιείται η γκενίπα

Στη Γουιάνα, τα άγουρα φρούτα χρησιμοποιούνται κυρίως ως δόλωμα για ψάρια. Τα πεσμένα φρούτα στο έδαφος τρώγονται από άγρια και οικόσιτα ζώα. Το φύλλωμα αποτελεί καλό συμπλήρωμα ζωοτροφής.

Ο φλοιός χρησιμοποιείται συχνά στην επεξεργασία δέρματος και για την παραγωγή ινών. Ωστόσο, τέτοιες ίνες είναι κατάλληλες μόνο για χοντρά ρούχα.

Το νεαρό ξύλο χρησιμοποιείται ως καυσόξυλο και για στύλους φρακτών. Δέντρα ηλικίας δέκα ετών χρησιμοποιούνται για ξυλεία. Το ξύλο είναι κιτρινόλευκο ή ελαφρώς ροζ, με ελάχιστα ορατές κοκκινωπές φλέβες. Έχει καλή ινώδη υφή, είναι σκληρό αλλά ελαστικό και ανθεκτικό. Ωστόσο, το ξύλο αυτό αγαπιέται πολύ από τους τερμίτες, γεγονός που θέτει υπό αμφισβήτηση την ανθεκτικότητά του.

Από το ξύλο της γενίπας κατασκευάζονται πολλά είδη οικιακών σκευών, μέχρι και ξυλουργικά προϊόντα. Τα άνθη αποτελούν καλή πηγή νέκταρ για τις μέλισσες.

Πώς να καλλιεργήσετε

Η γενίπα μπορεί να πολλαπλασιαστεί με σπόρους και μοσχεύματα. Οι σπόροι δεν χρειάζονται καμία ειδική προετοιμασία. Αρκεί να τοποθετήσετε τον σπόρο σε καλά χαλαρωμένο έδαφος σε βάθος μισού εκατοστού. Το σημείο πρέπει να είναι ζεστό, πάνω από 23 βαθμούς. Το χώμα πρέπει να υγραίνεται συνεχώς, αλλά όχι να είναι βρεγμένο.

Τα βλαστάρια εμφανίζονται μετά από 25–30 ημέρες. Σε ηλικία 6 έως 12 μηνών πρέπει να μεταφυτευτούν. Το δέντρο δεν είναι απαιτητικό, επιβιώνει και ευδοκιμεί ακόμα και σε δύσκολες συνθήκες.

Εάν δίνεται προτεραιότητα στην καλλιέργεια φρούτων, η απόσταση μεταξύ των δέντρων είναι 10–15 μ. Τα πεσμένα φύλλα χρησιμεύουν για τον εμπλουτισμό του εδάφους της φυτείας.

Η καλλιέργεια αναπτύσσεται κυριολεκτικά μπροστά στα μάτια σας. Μετά από τρία χρόνια πρέπει να περιμένετε τους πρώτους καρπούς. Τις περισσότερες φορές το δέντρο καρποφορεί μία φορά το χρόνο. Αλλά υπάρχουν ιδιαίτερα παραγωγικές ποικιλίες που χαρίζουν χαρά στους ιδιοκτήτες τους όλο τον χρόνο. Η γενίπα είναι ανεκτική στην υπερβολική υγρασία και αισθάνεται καλά σε περιοδικά πλημμυρισμένα εδάφη, αλλά δεν ανέχεται καθόλου το κρύο και σε ελαφρύ παγετό δεν επιβιώνει, αλλά πεθαίνει.

Γι' αυτό το φυτό δεν συναντάται σε ορεινές περιοχές, όπου ο καιρός είναι ασταθής και διαφορετικός από τους ζεστούς και υγρούς τροπικούς.

Πού να το καλλιεργήσετε
Το μέρος πρέπει να είναι ηλιόλουστο και φωτεινό, αν υπάρχει σκιά, να είναι λίγη. Το χώμα είναι προτιμότερο ουδέτερο ή ελαφρώς όξινο. Το πότισμα πρέπει να είναι άφθονο, ώστε το καλοκαίρι να διατηρείται το έδαφος συνεχώς υγρό – ακριβώς η περίπτωση που είναι καλύτερο να το παρακάνετε παρά να το κάνετε λίγο.

Η λίπανση πρέπει να γίνεται τουλάχιστον δύο φορές το μήνα, εναλλάσσοντας οργανικά και ανόργανα λιπάσματα. Το χειμώνα δεν απαιτείται λίπανση.

Σημαντική απαίτηση για το καθεστώς είναι η ζέστη. Το χειμώνα η θερμοκρασία διατηρείται στους 15–20 βαθμούς, το καλοκαίρι όσο πιο ζεστό, τόσο το καλύτερο. Φυσικά, η γενίπα μπορεί να επιβιώσει προσωρινή πτώση της θερμοκρασίας στους 0 βαθμούς, αλλά καλύτερα να μην ρισκάρετε.

Ενδιαφέροντα γεγονότα

1. Σε διάφορες χώρες, η γενίπα ονομάζεται χαγουά, τσιμπάρα, λάνα, βίτου, μαλούκο.
2. Στα Περουβιανά νερά ζει ένα παρασιτικό γατόψαρο που ονομάζεται «καντίρου». Κυριολεκτικά παραλύει από τον φόβο τον ντόπιο πληθυσμό. Μπορεί να κολυμπήσει σε οποιοδήποτε, ακόμα και στο πιο οικείο σημείο του ανθρώπου, και να στερεωθεί εκεί με αιχμηρά αγκάθια στα βράγχια του. Το παράσιτο τρέφεται με αίμα και γύρω ιστούς, προκαλώντας όχι μόνο έντονους πόνους αλλά μπορεί να οδηγήσει και σε θάνατο. Για την αφαίρεσή του δεν γίνεται χωρίς χειρουργική επέμβαση. Βοηθά επίσης ο χυμός από καρπούς γκενίπας ή καμμένα φύλλα. Η εισαγωγή αυτών των προϊόντων στο σημείο προσκόλλησης του καντίρου σκοτώνει το ψαράκι, και στη συνέχεια μπορεί να αφαιρεθεί.
3. Οι Ινδιάνοι της Γουατεμάλας αποδίδουν στο δέντρο μια ιερή σημασία. Κατά τη διάρκεια ορισμένων τελετουργιών κρατούν καρπούς στα χέρια τους, ελπίζοντας και πιστεύοντας ότι αυτό θα τους σώσει από δυστυχίες και ασθένειες.

Φωτογραφία φρούτου γκενίπα