Γκανταρία: τι είναι αυτό το φρούτο και σε τι ωφελεί

Οι ταξιδιώτες που επισκέπτονται χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας μπορούν να δοκιμάσουν δεκάδες εξωτικά φρούτα, τα οποία είναι δύσκολο να αγοράσουν σε καταστήματα της μέσης ζώνης του Βόρειου Ημισφαιρίου. Τα λεπτά νότια φρούτα δεν αντέχουν καλά τη μεταφορά και χαλάνε γρήγορα. Οι κονσέρβες και άλλες παρασκευές δεν επιτρέπουν να εκτιμήσει κανείς τη γεύση και το άρωμα των νότιων λιχουδιών. Σε αυτά τα σπάνια προϊόντα ανήκουν και οι καρποί της γκανταρίας.

Τι είναι αυτό το φρούτο

Γκανταρία – οπωροφόρο δέντρο της οικογένειας Ανακάρδιων (Anacardiaceae), στην οποία ανήκουν η φιστικιά, η μάνγκο και το σουμάκ. Οι στρογγυλεμένες, επιμήκεις καρποί του φυτού μοιάζουν με μεγάλα βερίκοκα. Τα άγουρα φρούτα έχουν ανοιχτό πράσινο χρώμα, ξινή, στυφή γεύση. Το παχύρευστο περικάρπιο περιέχει κολλώδη γαλακτώδη χυμό. Καθώς ωριμάζουν, οι καρποί γίνονται μαλακοί, ανοιχτοκίτρινοι ή πορτοκαλοκίτρινοι. Το μήκος του φρούτου είναι 2-7 εκ., βάρος 35-100 γρ. Οι καρποί φύονται σε λεπτά κοτσάνια και καλύπτουν πυκνά τα κλαδιά.

Η τρυφερή σάρκα της ώριμης γκανταρίας σε εμφάνιση και υφή θυμίζει σάρκα δαμάσκηνου. Είναι χρωματισμένη σε έντονο κίτρινο ή πορτοκαλί χρώμα. Το ώριμο φρούτο έχει λεπτό φλοιό, γλυκιά ή ξινόγλυκη γεύση, με ελαφριά μυρωδιά νέφτι (θυμίζει γεύση μάνγκο της ποικιλίας Alfonso).

Οι κοτυληδόνες του πυρήνα είναι βρώσιμες, παρά την πικρία και τη στυπτική δράση. Μπορεί να είναι ροζ, μπλε ή μωβ.

Πώς είναι

Η γκανταρία είναι ένα ψηλό, απλωμένο δέντρο με εκτεταμένη κόμη. Αυτό το αειθαλές φυτό ονομάζεται επίσης μαριάν δαμάσκηνο (marian plum). Στις αγγλόφωνες χώρες μπορείτε να συναντήσετε τα ονόματα δαμασκηνό-μάνγκο (plum mango) και μάνγκο-δαμάσκηνο (mango plum). Σε όλες τις ασιατικές χώρες όπου φύεται η γκανταρία, υπάρχουν τοπικές ονομασίες του είδους.

Αυτό το ισχυρό δέντρο φτάνει σε ύψος τα 27 μ., η διάμετρος του κορμού φτάνει τα 50-55 εκ. Τα μεγάλα σκούρα πράσινα φύλλα του φυτού έχουν επίμηκες σχήμα και μυτερά άκρα. Το μέγιστο μήκος των φύλλων είναι 45 εκ., πλάτος 12-13 εκ.

Τα κίτρινα άνθη της γκανταρίας είναι πολύ μικρά. Το μέσο μέγεθος των επιμήκων ωοειδών πετάλων είναι 2-2,5 χλστ. Ο καρπός του δέντρου είναι δρύπη, που μοιάζει με μεγάλο κουκούτσι του πλησιέστερου συγγενή του – της μάνγκο.

Πού φύεται

Η πατρίδα της γκαντάριας είναι τα τροπικά νησιά και οι ακτές της Νοτιοανατολικής Ασίας. Σήμερα αυτό το οπωροφόρο δέντρο καλλιεργείται στην Ταϊλάνδη, το Λάος, την Ινδονησία, τη Βιρμανία και τις Φιλιππίνες. Καλλιεργείται στα νησιά Σουμάτρα, Αμπόν, Μαυρίκιος, Βόρνεο και στο δυτικό τμήμα του νησιού Ιάβα. Το φυτό προτιμά γόνιμο έδαφος, πεδινές περιοχές και υγρό και θερμό κλίμα. Η γκαντάρια καλλιεργείται επίσης σε μεσοορεινές πεδιάδες, σε υψόμετρο έως 850 μ. πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Οι μέγιστες συγκομιδές επιτυγχάνονται σε περιοχές όπου η μέση ετήσια θερμοκρασία είναι 24°C.

Στην Ταϊλάνδη η γκαντάρια αρχίζει να ανθίζει τον Νοέμβριο-Δεκέμβριο, ενώ η συγκομιδή γίνεται τον Απρίλιο-Μάιο. Στον ισημερινό και νοτιότερα, στην Ινδονησία, η ανθοφορία διαρκεί από τον Ιούνιο έως τον Νοέμβριο, και οι καρποί ωριμάζουν τον Μάρτιο-Ιούνιο.

Σε τι ωφελεί το φρούτο

Η γκαντάρια δεν είναι μόνο ένα εξωτικό έδεσμα. Σε 100 γρ. φρούτου περιέχονται:

• φυτικές πρωτεΐνες – 0,5 γρ.;
• υδατάνθρακες – 11 γρ.;
• λιπαρά – 0,2 γρ.

Στο περικάρπιο του φρούτου υπάρχουν φυτικές ίνες, κυτταρίνη, νερό και συστατικά τέφρας. Η θερμιδική αξία του προϊόντος (ώριμης σάρκας) είναι 42 kcal ανά 100 γρ. Στους καρπούς υπάρχουν σίδηρος, φώσφορος και ασβέστιο, καθώς και άλλα σημαντικά ιχνοστοιχεία.

Η γκαντάρια περιέχει:

• ασκορβικό οξύ (βιταμίνη C);
• βιταμίνες του συμπλέγματος B (ριβοφλαβίνη, νικοτινικό οξύ, θειαμίνη);
• βήτα-καροτίνη.

Το φρούτο χωνεύεται εύκολα και μπορείτε να το καταναλώνετε οποιαδήποτε ώρα της ημέρας. Το μαριάνικο δαμάσκηνο έχει όχι μόνο θρεπτικές, αλλά και θεραπευτικές ιδιότητες:

1. Η σάρκα του καρπού είναι πλούσια σε νερό. Ο χυμός επιταχύνει τις μεταβολικές διεργασίες και αποβάλλει γρήγορα από τον οργανισμό τις τοξίνες και τα απόβλητα.
2. Οι φυτικές ίνες που περιέχονται στους καρπούς και στα φύλλα συμβάλλουν στον καθαρισμό του εντέρου.
3. Οι βιταμίνες ενισχύουν τον μεταβολισμό, συμμετέχουν στη διαδικασία σχηματισμού κολλαγόνου, βελτιώνουν την κατάσταση των μαλλιών και του δέρματος, ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα και διασφαλίζουν την ομαλή λειτουργία όλων των συστημάτων του οργανισμού.
4. Η βήτα-καροτίνη είναι σημαντική για την καλή όραση και την υγεία του δέρματος.

Η χαμηλή θερμιδική αξία του προϊόντος, η μεγάλη ποσότητα φυτικών ινών και νερού επιτρέπουν να το συμπεριλαμβάνετε στο διαιτολόγιο μιας ημέρας αποφόρτισης. Για την πρόληψη παθήσεων του εντέρου πρέπει να καταναλώνετε τουλάχιστον 26 γρ. φυτικών ινών την ημέρα. Η τακτική κατανάλωση μαριάνικου δαμάσκηνου μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης πολυπόδων και όγκων του γαστρεντερικού σωλήνα.

Ποια βλάβη μπορεί να προκαλέσει

Μπορείτε να τρώτε γκαντάρια χωρίς περιορισμούς, εφόσον δεν έχετε ατομική αλλεργική αντίδραση στο προϊόν. Ωστόσο, σε ένα άτομο που έχει καταναλώσει μεγάλη ποσότητα καρπών μπορεί να εμφανιστούν τα ακόλουθα προβλήματα:

• διάρροια·
• ναυτία·
• κιτρίνισμα των λευκών των ματιών και του δέρματος;
• καούρα;
• μυϊκές κράμπες;
• εξάνθημα και κνησμός του δέρματος;
• πόνος στις αρθρώσεις και τους μυς.

Εάν τηρείτε την ημερήσια ποσότητα κατανάλωσης του φρούτου, δεν θα υπάρξουν δυσάρεστες συνέπειες. Είναι προτιμότερο να καταναλώνετε γκαντάρια ως επιδόρπιο και όχι ως κύριο πιάτο.

Πώς να τρώτε σωστά τη γκανταρία

Στη διατροφή χρησιμοποιείται η σάρκα ώριμων και άγουρων καρπών, καθώς και τα νεαρά φύλλα. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε και τα μεγάλα φύλλα, αλλά περιέχουν πολλές σκληρές ίνες. Κατάλληλοι για κατανάλωση είναι και οι πολύ πικροί πυρήνες των κουκουτσιών.

Οι ώριμοι καρποί είναι ιδιαίτερα νόστιμοι όταν είναι φρέσκοι. Η γκαντάρια πλένεται σχολαστικά σε τρεχούμενο νερό και τρώγεται (όπως το δαμάσκηνο). Τα μεγάλα φρούτα μπορούν να κοπούν στη μέση και να αφαιρεθούν τα κουκούτσια. Δεν είναι απαραίτητο να αφαιρείτε τη φλούδα.

Τα φύλλα του δέντρου είναι βρώσιμα τόσο φρέσκα όσο και βρασμένα. Τα νεαρά φύλλα κόβονται σε κομμάτια, σαν λαχανικά, και προστίθενται σε ρύζι και σαλάτες. Οι πικροί σπόροι χρησιμοποιούνται ως πικάντικο συστατικό σε σάλτσες.

Τα πράσινα και άγουρα φρούτα είναι επίσης βρώσιμα. Το προϊόν βελτιώνει τη γεύση και το άρωμα κάρυ, ταϊλανδικών και ινδονησιακών πιάτων, συμπεριλαμβανομένων των ροτζάκ και ασινάν. Τα άγουρα φρούτα προστίθενται σε φρουτοσαλάτες και σάλτσες, μαρινάρονται με χόρτα και ξίδι.

Τι μπορείτε να μαγειρέψετε από γκανταρία

Στο σπίτι μπορείτε να φτιάξετε μια φρουτοσαλάτα και να προσθέσετε φέτες ώριμης γανδαρίας. Αυτός ο αρωματικός καρπός αντικαθιστά επιτυχώς το μάνγκο.

Από ώριμα φρούτα μπορείτε να φτιάξετε μαρμελάδα, κομπόστα, ζελέ. Η αρωματική κίτρινη μαρμελάδα χρησιμοποιείται ως γέμιση για ανοιχτή πίτα, καθώς και για τη διακόσμηση τούρτων. Η μαρμελάδα γανδαρίας μπορεί να προστεθεί σε ζύμη σαμπλέ. Οι φέτες φρούτων δίνουν ποικιλία στην κρύα σπιτική λεμονάδα. Οι ξινές πράσινες γανδαρίες προστίθενται στο βάζο κατά το τουρσί και τη συντήρηση αγγουριών.

Στην Ινδονησία, από τα ώριμα φρούτα του μαριανού δαμάσκηνου φτιάχνουν μαρμελάδα και χαλβά. Η ώριμη γανδαρία ξηραίνεται, είναι ένα καλό σνακ για αλκοολούχα ποτά.

Η γανδαρία είναι ένα δημοφιλές συστατικό παραδοσιακών πιάτων της νοτιοανατολικής Ασίας – ροτζάκ, ασινάν και σαμπάλ.

Το φρουτένιο ροτζάκ παρασκευάζεται από τυρί τόφου και τροπικά φρούτα – ανανά, μάνγκο, γανδαρία, πομέλο. Αυτή είναι η χορτοφαγική εκδοχή του πιάτου. Τα τροπικά φρούτα καθαρίζονται, κόβονται σε μέτρια κομμάτια και περιχύνονται με πικάντικη, γλυκιά σάλτσα φυστικιού. Αυτό το πιάτο δεν είναι δύσκολο να το φτιάξετε στο σπίτι. Το φρουτένιο ροτζάκ σερβίρεται αμέσως μετά την προετοιμασία.

Το φρουτένιο ασινάν Μπόγκορ είναι ένα νόστιμο επιδόρπιο που μπορείτε να απολαύσετε στην Ινδονησία (ή να το φτιάξετε στην κουζίνα σας). Το φαγητό παρασκευάζεται από ένα μείγμα κονσερβοποιημένων φρούτων – ιαβανικού μήλου, μάνγκο, γανδαρίας, ανανά, αμπαρέλας, παπάγιας. Στο μείγμα περιλαμβάνονται επίσης φρέσκοι κόνδυλοι του οσπρίου τζικάμα. Το φρουτένιο μείγμα περιχύνεται με μια υγρή γλυκόξινη σάλτσα που περιέχει ξίδι, φυστίκι, μοσχοκάρυδο και πιπεριά τσίλι.

Το σαμπάλ είναι μια πικάντικη ινδονησιακή σάλτσα. Τα βασικά συστατικά του προϊόντος είναι φρέσκια πιπεριά τσίλι και αλάτι, τα οποία τρίβονται σε γουδί μέχρι να γίνουν ομοιογενής πάστα. Οι σπόροι από τις πιπεριές δεν αφαιρούνται. Σε αυτή την πικάντικη βάση προστίθενται δεκάδες προϊόντα και μπαχαρικά. Στο σαμπάλ μπορείτε να βάλετε κόκκινες ντομάτες, λάιμ, τζίντζερ, γανδαρία, σκόρδο και άλλα συστατικά. Μπορείτε να βρείτε πολλές συνταγές για αυτό το πικάντικο καρύκευμα. Για τη σάλτσα σαμπάλ χρησιμοποιούνται άγουρα φρούτα γανδαρίας. Η ξινή πράσινη σάρκα τρίβεται μαζί με τους πικρούς πυρήνες των κουκουτσιών.

Χρήση στη λαϊκή ιατρική

Σε ιστοσελίδες λαϊκών θεραπευτών μπορείτε να βρείτε συμβουλές για τη χρήση του μαριανού δαμάσκηνου ως φάρμακο για τον πονοκέφαλο. Συνιστάται η παρασκευή «καταπλασμάτων από φύλλα», αλλά δεν υπάρχουν ακριβείς οδηγίες για την παρασκευή και χρήση του αφεψήματος. Το ίδιο φάρμακο συνιστάται να χρησιμοποιείται για την αρθρίτιδα και την οστεοχόνδρωση.

Εφαρμογή στην κοσμητολογία

Η σάρκα ενός ώριμου φρούτου μπορεί να προστεθεί σε κάθε θρεπτική μάσκα. Η Γκαντάρια περιέχει οργανικά οξέα που ευνοούν την επιδερμίδα του προσώπου. Οι επιχειρήσεις που παράγουν καλλυντικά προϊόντα χρησιμοποιούν εκχυλίσματα φρούτων για την παρασκευή κρεμών, πάστων, μασκών, λοσιόν και άλλων προϊόντων περιποίησης μαλλιών και δέρματος.

Η Γκαντάρια είναι ένα από τα κύρια συστατικά της σειράς καλλυντικών προϊόντων «Φραντζιπάνι και δαμάσκηνο Μαριάν». Για την παρασκευή εκχυλισμάτων χρησιμοποιούνται σπόροι και σάρκα φρούτων. Η σειρά περιλαμβάνει μάσκες, βάλσαμα, σπρέι, σαμπουάν, λάδια και κρέμες. Η μάσκα προορίζεται για τη θρέψη ώριμου δέρματος με τάση σχηματισμού ρυτίδων. Το υδρόφιλο λάδι είναι κατάλληλο για την αφαίρεση μακιγιάζ και τη διάλυση του σμήγματος, η κρέμα – για την ενυδάτωση του γερασμένου δέρματος.

Πώς να καλλιεργήσετε

Μπορείτε να καλλιεργήσετε Γκαντάρια από το κουκούτσι ενός υπερώριμου φρούτου. Για τον πολλαπλασιασμό σε φυσικό κλίμα, σε φάρμες, χρησιμοποιούνται συχνότερα μοσχεύματα και παραφυάδες. Τα νεαρά βλαστάρια μπορούν να εμβολιαστούν σε μάνγκο.

Φυτεύετε το σπόρο σε μια μικρή γλάστρα. Στον πυθμένα του δοχείου κάνετε τρύπες και τοποθετείτε αποστράγγιση, έπειτα προσθέτετε θρεπτικό χώμα. Είναι καλύτερο να αγοράσετε ένα έτοιμο μείγμα εδάφους για τροπικά φυτά.

Για την Γκαντάρια δημιουργείτε τις ίδιες συνθήκες όπως για το μάνγκο. Το χώμα πρέπει να είναι υγρό, αλλά όχι βουτηγμένο. Η βέλτιστη θερμοκρασία περιβάλλοντος είναι +24°C. Τυλίγετε τη γλάστρα με διαφανή μεμβράνη πολυαιθυλενίου. Στο «θερμοκήπιο» τα βλαστάρια θα εμφανιστούν σε 7–10 ημέρες.

Το χειμώνα το φυτό «συμπληρώνετε» τον φωτισμό χρησιμοποιώντας μια φωτεινή λάμπα LED. Στον ισημερινό η διάρκεια της ημέρας είναι 12 ώρες, γι' αυτό τον χειμώνα δεν πρέπει να αφήνετε αναμμένο το φωτιστικό για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Σε τροπικό κλίμα η Γκαντάρια αρχίζει να καρποφορεί σε ηλικία 8–10 ετών, τα εμβολιασμένα δέντρα δίνουν τους πρώτους καρπούς στο 6–8 έτος. Σε συνθήκες διαμερίσματος είναι δύσκολο να επιτευχθεί συγκομιδή. Αλλά ένα όμορφο πλούσιο δεντράκι θα κοσμήσει κάθε εσωτερικό χώρο.

Στα ενήλικα δείγματα αναπτύσσεται μια πυκνή, πλούσια κόμη. Γι' αυτό η Γκαντάρια χρησιμοποιείται όχι μόνο ως καρποφόρο αλλά και ως καλλωπιστικό δέντρο που παρέχει πυκνή σκιά.