Τζαμπόλαν: τι φρούτο είναι και σε τι ωφελεί;

Αυτό το θερμόφιλο καρποφόρο δέντρο της οικογένειας των Μυρτοειδών ονομάζεται τζαμπόλαν. Υπάρχουν και άλλες ονομασίες, ασυνήθιστες στη χώρα μας: γιαμπόλαν, μαύρο δαμάσκηνο, ινδικό βατόμουρο, δαμάσκηνο τζάβα, τζαμούν, μωβ δαμάσκηνο, τζαμπούλ και ιαπωνικό δαμάσκηνο.

Εκτεταμένη είναι η γεωγραφία του ιαπωνικού δαμάσκηνου. Εύκολα βρίσκει κανείς το φυτό στην Ινδία, στα Ιμαλάια, στη Μαλαισία, στη Σρι Λάνκα και στην Αυστραλία, καθώς και στην Αφρική, στη Νότια Αμερική, στα Νησιά της Καραϊβικής, στην Ινδονησία, στα Νησιά Κουκ, στη Γαλλική Πολυνησία και στη Νέα Καληδονία.

Είναι ένα ισχυρό αειθαλές δέντρο, που υψώνεται σε 20 μέτρα. Τα φύλλα είναι βαριά, πλατιά, πτερωτά, και εκπέμπουν έντονη μυρωδιά τερεβινθίνης. Ο φλοιός είναι λεπιδωτός, κοντά στο έδαφος τραχύς και καλυμμένος με ρωγμές. Τα άνθη από ροζ έως λευκές αποχρώσεις ευωδιάζουν, προσελκύοντας μέλισσες.

Στον κατάλληλο χρόνο, τα άνθη γίνονται καρποί ελλειπτικού σχήματος, μήκους 2–5 εκατοστών. Οι καρποί ωριμάζουν είτε σε μικρές ομάδες είτε σε τσαμπιά, με αριθμό καρπών έως 40 τεμάχια. Αρχικά οι καρποί είναι πράσινοι, στη συνέχεια σταδιακά αποκτούν χρώμα και τελικά γίνονται σχεδόν μαύροι. Οι καρποί ωριμάζουν τον Ιούνιο και πέφτουν εύκολα με το φύσημα του ανέμου. Στη γεύση είναι γλυκοί, με αισθητή ξινίλα. Η σάρκα είναι ζουμερή, συνήθως στυφή, από λευκό έως λεβάντα χρώμα. Η γλώσσα μετά από δοκιμή ενός ώριμου δαμάσκηνου γίνεται μοβ. Στο κέντρο του καρπού βρίσκονται οι σπόροι.

Ιστορία εξάπλωσης

Το μαύρο δαμάσκηνο κατάγεται από τη νοτιοανατολική Ασία. Έχει εγκατασταθεί στην Ινδία, στη Βιρμανία, στην Κεϋλάνη, στα Νησιά Ανταμάν. Το δέντρο είναι σεβαστό από τους Βουδιστές. Συνηθίζεται να φυτεύεται σε άμεση γειτνίαση με ινδουιστικούς ναούς ως ιερό δέντρο για τον Κρίσνα.

Υπάρχει η άποψη ότι στις Φιλιππίνες, στην Ιάβα και σε άλλα μέρη των Ανατολικών Ινδιών το τζαμπόλαν διαδόθηκε ήδη από προϊστορικούς χρόνους. Αλλιώς, πώς μπορεί να εξηγηθεί η θρησκευτική λατρεία του δέντρου;

Περίεργο γεγονός! Στα τέλη του 19ου αιώνα, το τζαμπόλαν φύτρωσε στη Χαβάη. Αλλά επί του παρόντος έχει καταλάβει τα νησιά τόσο πολύ, που ήδη άρχισαν να το εξοντώνουν με κάθε τρόπο. Οι ντόπιοι και οι τουρίστες διαμαρτύρονται για τη σκιά που ρίχνει το φυτό στο έδαφος. Καλύπτει υπερβολικά άλλες βλάστες από τον ήλιο.

Στο Ισραήλ το έφεραν επίσης περίπου στα μέσα του περασμένου αιώνα. Εκεί έχει ζέστη, και το δαμάσκηνο αναπτύσσεται έντονα, αλλά δίνει λίγους καρπούς. Εξάλλου, δεν εκτιμώνται στο Ισραήλ. Τα δέντρα καλλιεργούνται απλά ως καλλωπιστικά φυτά.

Στην Αμερική, το τζαμπόλαν έχασε τελικά τον σεβασμό. Οι καρποί πέφτουν στους δρόμους, λερώνουν πεζοδρόμια και γκαζόν. Γύρω τους σμήνουν έντομα. Γι' αυτό οι Αμερικανοί προσπαθούν να απαλλαγούν γρήγορα από τα δέντρα, σαν από σκουπίδια.

Συνθήκες καλλιέργειας

Το Σιζίγκιουμ γιαμπολάν (επιστημονική ονομασία) ευδοκιμεί με ευχαρίστηση σε πεδιάδες και χαμηλά υψώματα, έως και 1800 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Ωστόσο, όσο πιο ψηλά, τόσο λιγότεροι καρποί. Και σε ορισμένες περιοχές, το δέντρο χρησιμοποιείται μόνο ως πηγή ξύλου.

Αισθάνεται άνετα σε περιοχές με δυνατές βροχοπτώσεις, ευδοκιμεί κοντά σε ποτάμια και, όπως δείχνουν οι παρατηρήσεις, αντέχει ήρεμα τις παρατεταμένες πλημμύρες.

Παρ' όλα αυτά, το τζαμπολάν είναι αρκετά ανεκτικό σε ξηρές περιοχές με χαμηλή υγρασία. Αναπτύσσεται εντατικά, ωριμάζοντας πλήρως γύρω στα 40 έτη, και αγαπά τον ξηρό καιρό κατά την περίοδο της ανθοφορίας και της ωρίμανσης των καρπών. Τα νεαρά σπορόφυτα φοβούνται τον παγετό, ενώ τα μεγαλύτερα δέντρα δεν δίνουν σημασία στους σύντομους παγετούς.

Το φυτό έχει την τάση να ευδοκιμεί σε χαμηλά, υγρά εδάφη, αλλά μπορεί να προσαρμοστεί και σε υψώματα, προτιμώντας αμμώδη ή αργιλώδη εδάφη.

Συγκομιδή

Η ιαπωνική δαμασκηνιά αρχίζει να αποδίδει καρπούς όταν φτάνει τα 4–5 έτη. Αν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές, οι καρποί γεμίζουν τα καλάθια.

Σε διαφορετικές περιοχές, η σοδειά ωριμάζει σε διαφορετικές εποχές, ξεκινώντας από τις αρχές της άνοιξης, ενώ στις Φιλιππίνες από τα μέσα Μαΐου έως το καλοκαίρι. Στη Χαβάη, η συλλογή των καρπών γίνεται κοντά στο τέλος του καλοκαιριού, ακόμα και το φθινόπωρο. Για παράδειγμα, στην Ιάβα, η ιαπωνική δαμασκηνιά ανθίζει μόνο στα τέλη του καλοκαιριού, για να ωριμάσει προς τα τέλη του φθινοπώρου. Στην Κεϋλάνη, το δέντρο καλύπτεται με άνθη σχεδόν όλους τους καλοκαιρινούς μήνες, και η σοδειά είναι έτοιμη για συλλογή τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο.

Η έντονη περίοδος συλλογής καρπών στην Ινδία διαρκεί από την άνοιξη έως το φθινόπωρο. Η διαδικασία γίνεται μόνο χειρωνακτικά. Σε ευνοϊκά έτη, μερικές φορές χρειάζεται να βγουν στις καλλιέργειες με καλάθια περισσότερες από μία φορές. Σε ένα δέντρο 5 ετών, τα 700 μούρα θεωρούνται ένα καλό δώρο. Τα μεγάλα δέντρα είναι πολύ πιο γενναιόδωρα.

Χημική σύνθεση

Διάφορα μέρη του δέντρου έχουν από καιρό αξιοποιηθεί από τον πληθυσμό των περιοχών όπου φύεται η ιαπωνική δαμασκηνιά για θεραπευτικούς σκοπούς. Η θεραπευτική δράση ενισχύεται από την παρουσία ορισμένων χημικών ουσιών σε αυτά.

1. Τα φύλλα περιέχουν γλυκοσίδια της φλαβονόλης, κερσετίνη, μυρικετίνη, τριτερπενοειδή, εστεράση, γαλλοϋλοκαρβοξυλάση και τανίνη.
2. Ο φλοιός του κορμού είναι πλούσιος σε βετουλινικό οξύ, φριδελίνη, αιθέρα και επιφριδελανόλη, κερσετίνη, καμφερόλη, μυρικετίνη και έχει στυπτικές ιδιότητες.
3. Τα μούρα, εκτός από τα ήδη αναφερθέντα συστατικά, είναι γεμάτα με ραφινόζη, γλυκόζη, φρουκτόζη, οξέα – κιτρικό, μηλικό, γαλλικό – και ανθοκυανίνες. Η οξύτητα της γεύσης οφείλεται κυρίως στην παρουσία του γαλλικού οξέος. Επίσης, περιέχουν πολυάριθμες βιταμίνες – A, C, PP και B.
4. Η σύνθεση είναι ενδιαφέρουσα λόγω της παρουσίας διαφόρων μετάλλων (φώσφορος, χλώριο, χαλκός, νάτριο, σίδηρος, κάλιο, μαγνήσιο, ασβέστιο, θείο), ρητινών, λιπών, πρωτεϊνών, φυτικών ινών, γαλλικού και οξαλικού οξέος, αιθέριων ελαίων, φαινολών, αλκαλοειδών, μονοσακχαριτών και δισακχαριτών.

Τι περιέχει η ιαπωνική δαμασκηνιά σε 100 γραμμάρια φρούτων:

• νερό – 83,7–85,8 γρ. ·
• πρωτεΐνη – 0,1–0,129 γρ. ·
• λίπη – 0,15–0,3 γρ. ·
• φυτικές ίνες – 0,3–0,9 γρ. ·
• υδατάνθρακες – 14 γρ. ·
• ασβέστιο – 8,3–15 mg ·
• μαγνήσιο – 35 mg ·
• φώσφορος – 15–16,2 mg ·
• σίδηρος – 1,2–1,62 mg ·
• νάτριο – 26,2 mg ·
• κάλιο – 55 mg ·
• χαλκός – 0,23 mg ·
• θείο – 13 mg ·
• βιταμίνη Α·
• θειαμίνη – 0,008–0,03 mg ·
• ριβοφλαβίνη – 0,009–0,01 mg ·
• νιασίνη – 0,2–0,29 mg ·
• ασκορβικό οξύ – 5,7–18 mg.

Η λίστα μπορεί να συμπληρωθεί με τανίνη, γαλλικό οξύ και ίχνη οξαλικού οξέος, μόνο σε πολύ μικρές ποσότητες. Οι αναλύσεις δείχνουν ότι και τα φύλλα είναι πλούσια σε χρήσιμη χημική σύνθεση, επομένως χρησιμοποιούνται ως βιταμίνη για τα ζώα.

Τι μπορεί να παρασκευαστεί από το τζαμπόλαν;

Οι στυπτικές ιδιότητες του καρπού «σβήνονται» με αλατόνερο. Πολλοί αποξηραίνουν τα ώριμα μούρα. Πολύ πιο συχνά καταναλώνονται φρέσκα. Καλό είναι να παίρνετε τα μεγάλα, γιατί είναι πιο νόστιμα. Η γλυκιά ή ελαφρώς ξινή γεύση αρέσει σε όλους. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το ιαπωνικό δαμάσκηνο σε πίτες, σάλτσες, μαρμελάδες.

1. Τα λιγότερο εμφανίσιμα φρούτα πηγαίνουν για χυμό, ο οποίος μοιάζει πολύ με τον χυμό σταφυλιού. Οι ποικιλίες με λευκή σάρκα, λόγω της παρουσίας πηκτίνης, χρησιμοποιούνται για την παρασκευή πηχτής ζελέ. Τα άγουρα φρούτα μετατρέπονται σε ξύδι.
2. Ο χυμός τζαμπολάνα ταιριάζει απόλυτα στο απαραίτητο συστατικό για τον εμπλουτισμό της γεύσης διαφόρων σιροπιών και σερμπετιών. Στην Ινδία, στους δρόμους προσφέρεται ένα ρόφημα σε δοχεία, το οποίο παρασκευάζεται από θρυμματισμένους καρπούς και χυμό. Στο μείγμα προστίθενται νερό, ζάχαρη, κιτρικό οξύ και κάποιο συντηρητικό. Το αποτέλεσμα είναι ένα ρόφημα σαν λεμονάδα.
3. Το τζαμπολάνα είναι ενδιαφέρον στα επιδόρπια. Το μαύρο δαμάσκηνο το βάζουν ως γέμιση σε πουτίγκα, πίτες, ντόνατς, το χρησιμοποιούν στην παρασκευή γλυκών, κρεμών για τούρτες. Η σάρκα είναι ιδανική για την παρασκευή μαρμελάδων.
4. Σε πολλές χώρες όπου το τζαμπολάνα είναι αυτοφυές, από το δαμάσκηνο φτιάχνουν κρασί, παρόμοιο σε ποιότητα με το πορτβέιν. Καλά βγαίνουν λικέρ, μπράντυ. Αν τα φρούτα έχουν ζυμωθεί, αξίζει να δοκιμάσετε να ετοιμάσετε το αγαπημένο τοπικό ποτό «τζαμπάβα».
5. Στην Ινδία παράγεται το δημοφιλές ξύδι τζαμπολάνα. Είναι διαφανές, έχει κοκκινωπή απόχρωση, δελεαστική μυρωδιά και ελκυστική γεύση.

Χρήση στη λαϊκή ιατρική

Η τζαμπολάνα στη λαϊκή ιατρική είναι παλιά γνώριμη. Ο πληθυσμός των χωρών της Νότιας Ασίας σώζεται με αυτό το μούρο σε πολλές ασθένειες, συμπεριλαμβανομένης της οξείας διάρροιας ή της κατακράτησης ούρων.

1. Διάφορα μέρη του φυτού επηρεάζουν ενεργά την αναχαίτιση της ανάπτυξης του διαβήτη. Πειράματα και έρευνες το επιβεβαίωσαν. Είναι γνωστό ότι το βρασμένο αφέψημα φύλλων μειώνει αισθητά το επίπεδο σακχάρου στο αίμα σε ποντίκια. Για την πρόληψη της νόσου, σε ορισμένες χώρες χρησιμοποιούν σκόνη από αποξηραμένους σπόρους.
2. Ο χυμός του μαύρου δαμάσκηνου, αραιωμένος με νερό, θα βοηθήσει να καταπολεμήσετε την αμυγδαλίτιδα. Πρέπει να κάνετε γαργάρες. Παρεμπιπτόντως, το ίδιο υγρό, ως θεραπευτική λοσιόν, θα ανακουφίσει τα συμπτώματα της δερματοφυτίας.
3. Οι σπόροι χρησιμοποιούνται όταν υπάρχουν πεπτικά προβλήματα. Η ιστορία της θεραπείας αποδεικνύει ότι ο καρπός του τζαμπολάνα καταπολεμά το έλκος και τη διάρροια. Οι αντιβακτηριακές ιδιότητες καταστρέφουν τα παθογόνα που έχουν καταλάβει το στομάχι ή το έντερο. Επιπλέον, οι οργανικές ίνες της σάρκας και της φλούδας ομαλοποιούν τις κυματοειδείς κινήσεις του εντέρου για την απρόσκοπτη μετακίνηση των τροφικών μαζών. Ο πόνος στην κοιλιά θα ηρεμήσει με εκχύλισμα φύλλων. Είναι χρήσιμο επίσης σε δερματίτιδες διαφόρων αιτιολογιών, έντονο βήχα που πνίγει, δυσκοιλιότητα, πυρετικές καταστάσεις, και δρα απολυμαντικά στον βλεννογόνο του στόματος.
4. Στην Ινδία, όταν εμφανίζονται εξανθήματα στο δέρμα, το πρώτο πράγμα που κάνουν είναι να καταφεύγουν σε καταπλάσματα από φύλλα ιαπωνικού δαμάσκηνου. Εάν εμφανιστούν έλκη, τα επεξεργάζονται με αφέψημα από φλοιό. Χρησιμοποιούν τον φλοιό επίσης για αναιμία, δυσεντερία και διαβήτη.
5. Έχει γίνει ήδη παραδοσιακή η θεραπεία της αρτηριακής υπέρτασης με αφεψήματα και εκχυλίσματα από φλοιό και φύλλα ιαπωνικού δαμάσκηνου. Οι καρποί περιέχουν τριτερπενιοειδές. Η ουσία εμποδίζει τη συσσώρευση χοληστερόλης. Αυτό είναι καλό για όσους έχουν προβλήματα υγείας, και για άτομα για προληπτικούς λόγους. Ο αναστολέας χοληστερόλης μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιακής προσβολής, εμποδίζει την εναπόθεση πλακών στα αγγεία, την αθηροσκλήρωση και την υπέρταση.
6. Χρήσιμες είναι οι ρίζες του ιαπωνικού δαμάσκηνου. Πολλά έθνη τα χρησιμοποιούν όταν οι άνθρωποι προσβάλλονται από επιληπτικές κρίσεις.
7. Ένα άτομο που πάσχει από αιμορραγούσες αιμορροΐδες θα πρέπει να αρχίσει να καταναλώνει μαύρο δαμάσκηνο, κάθε μέρα για 2-4 μήνες, για να επέλθει ανακούφιση.
8. Ένα γενικό τονωτικό αποτέλεσμα θα δώσει το αφέψημα από σπόρους τζαμπόλαν με μέλι. Θα ανακουφίσει την κούραση, θα αποκαταστήσει τις δυνάμεις και τον τόνο του οργανισμού. Για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, μπορείτε να προσθέσετε χυμό άμλα.
9. Έχουν περιγραφεί περιπτώσεις όπου ο χυμός των φύλλων έσωζε από τσιμπήματα σαρανταποδαρούσας και δρούσε ως αντίδοτο όταν κάποιος είχε δηλητηριαστεί από όπιο.
10. Είναι ευρέως γνωστή η σημασία των αντιοξειδωτικών για τον ανθρώπινο οργανισμό. Οι επιστήμονες ανακάλυψαν αυτούς τους προληπτικούς μηχανισμούς στα φύλλα του μαύρου δαμάσκηνου. Αναμένουν ακόμη ενδελεχή μελέτη τα αιθέρια έλαια, στα οποία είναι πλούσια τα δέντρα και οι καρποί του τζαμπόλαν, και τα οποία ήδη μοιράζονται με τους ανθρώπους τις αντιβακτηριακές και αντιοξειδωτικές τους ιδιότητες.
11. Οι καρποί του μαύρου δαμάσκηνου περιέχουν πολλή βιταμίνη C, η οποία, όπως είναι γνωστό, ευνοεί το δέρμα. Το γεγονός είναι ότι, εκτός από τις αντιοξειδωτικές ιδιότητες, η βιταμίνη συμμετέχει στην παραγωγή κολλαγόνου, το οποίο αποτρέπει την πρόωρη γήρανση. Έτσι, το δέρμα αναγεννάται και βελτιώνεται η εμφάνιση. Στην παραδοσιακή ιατρική των ασιατικών χωρών, η σκόνη από σπόρους τζαμπόλαν συνταγογραφείται όταν πρέπει να αφαιρεθούν ουλές και κηλίδες.
12. Έχει αποδειχθεί από την εμπειρία ότι τα μαύρα δαμάσκηνα δεν είναι μόνο χαρά για τους λιχούδηδες, αλλά είναι απείρως ωφέλιμα για την υγεία. Μόνο σε σοβαρή παθολογία του γαστρεντερικού σωλήνα δεν μπορούν να καταναλωθούν, ενώ οι υπόλοιπες αντενδείξεις αφορούν μόνο την ατομική δυσανεξία.

Τομέας εφαρμογής

1. Τα δέντρα του τζαμπόλαν αναγνωρίζονται από τους μελισσοκόμους. Τα λουλούδια έχουν υψηλή μελιτοφόρο ικανότητα.
2. Τα φύλλα χρησιμοποιούνται ως τροφή για μεταξοσκώληκες και ως ζωοτροφή στην Ινδία. Στη Ζανζιβάρη, οι ντόπιοι καθαρίζουν τα δόντια τους με κλαδάκια δαμάσκηνου.
3. Το αιθέριο έλαιο που λαμβάνεται από τα φύλλα μοιράζεται τα αρώματά του στην κατασκευή σαπουνιού ή φθηνού αρώματος.
4. Από τον φλοιό των δέντρων παρασκευάζονται βαφές. Είναι ανθεκτικές και έχουν πολλές αποχρώσεις του καφέ.
5. Ο φλοιός περιέχει τανίνη και χρησιμοποιείται στην επεξεργασία δέρματος και στη συντήρηση ψαροδίχτυων.
6. Το ξύλο δεν είναι εύκολη λεία για τους τερμίτες, γεγονός που το καθιστά περιζήτητο. Μπορεί να διατηρηθεί για πολύ καιρό στο νερό. Φυσικά, ο χρόνος επιφέρει αλλαγές και η παραμόρφωση είναι πιθανή. Στην Ινδία, το ξύλο χρησιμοποιείται για οικοδομικά υλικά – δοκούς, σανίδες, κολόνες. Έχει προσαρμοστεί σε πολλούς τομείς της γεωργίας και όχι μόνο. Αρκεί να αναφέρουμε ότι οι σιδηροδρομικοί στρωτήρες μπορεί παλαιότερα να προέρχονταν από δέντρα δαμάσκηνου.
7. Στη λαϊκή ιατρική, την παραδοσιακή ιατρική και τη φαρμακευτική, η συνεισφορά του τζαμπολάν είναι αισθητά μεγαλύτερη. Στα φαρμακεία της Ευρώπης, της Αφρικής και της Αμερικής πωλούνται σπόροι και αποξηραμένος φλοιός. Οι προμήθειες πραγματοποιούνται από χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας.

Ποια βλάβη μπορεί να προκαλέσει

1. Προσέξτε να μην παίρνετε φρούτα από δέντρο που φύεται κατά μήκος του αυτοκινητόδρομου. Οι καρποί απορροφούν μόλυβδο και άλλες δυσάρεστες ουσίες από τον μολυσμένο αέρα.
2. Η ανεπαρκής μελέτη συνιστά προσοχή: μην προτείνετε την κατανάλωση του δαμάσκηνου σε έγκυες γυναίκες και σε γυναίκες που θηλάζουν, ακόμη και για θεραπευτικούς σκοπούς.
3. Το τζαμπολάν μειώνει το σάκχαρο στο αίμα, επομένως αντενδείκνυται η κατανάλωσή του πριν από προγραμματισμένη επέμβαση και μετά από χειρουργική επέμβαση.
4. Δεν πρέπει να τρώτε τα φρούτα με άδειο στομάχι ούτε να πίνετε γάλα αμέσως μετά την κατανάλωση του δαμάσκηνου.

Το τζαμπολάν στην ιστορική του πατρίδα χαίρει δημοτικότητας και σεβασμού. Δεν βλάπτει κανέναν να γνωρίσει καλύτερα το μαύρο δαμάσκηνο. Αξίζει την προσοχή!

Φωτογραφία τζαμπολάν