Κολχικό: φαρμακευτικές ιδιότητες και αντενδείξεις

Το κολχικό πήρε το όμορφο όνομά του με μια ελαφριά πινελιά ρομαντισμού από τον λαό ακριβώς επειδή τα άνθη του εμφανίζονται σε ασυνήθιστες εποχές ανθοφορίας – απλά, εκτός εποχής. Ανθίζει στα τέλη του φθινοπώρου, όταν όλη η φύση αρχίζει να ησυχάζει, γι' αυτό η δεύτερη λαϊκή του ονομασία είναι φθινοπωρινό. Οι βοτανολόγοι το αποκαλούν συχνότερα κολχικό – από τη λέξη Κολχίδα. Θεωρείται ότι αυτή η ιστορική περιοχή στην ανατολική ακτή της Μαύρης Θάλασσας ήταν η πατρίδα του κολχικού.

Χημική σύνθεση

Η σύνθεση του κολχικού έχει μελετηθεί αρκετά βαθιά από τους επιστήμονες, οι οποίοι ανακάλυψαν στο φυτό πάνω από 20 αλκαλοειδή. Μεταξύ αυτών είναι η κολχικίνη και η κολχαμίνη, οι οποίες είναι παρόμοιες στη σύνθεση και έχουν παρόμοια δράση, καθώς και η κολχικερίνη και η σπεκιοζίνη, που είναι επίσης συγγενείς και με θερμική επεξεργασία διασπώνται σε κολχαμίνη. Η κολχικίνη και η κολχαμίνη είναι στην ουσία τους δηλητήρια που μπορούν να αναστείλουν την κυτταρική διαίρεση του πυρήνα και να καθυστερήσουν τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων. Το φυτό είναι εξ ολοκλήρου δηλητηριώδες, ιδιαίτερα πολλά αλκαλοειδή βρίσκονται στα φύλλα και τους σπόρους, λόγω της εμφάνισής τους μεταξύ άλλων χόρτων καθίσταται αδύνατη η χρήση βοσκοτόπων. Έτσι, η θανατηφόρα δόση αλκαλοειδών περιέχεται σε μόλις 6 γραμμάρια σπόρων κολχικού. Αλλά ακριβώς χάρη στα αλκαλοειδή χρησιμοποιείται στη φαρμακευτική.

Εκτός από την ομάδα των αλκαλοειδών, το φυτό περιέχει φυτοστερόλες, που μπορούν να μειώσουν την ποσότητα χοληστερόλης και να προλάβουν τον καρκίνο, καθώς και το φλαβονοειδές απιγενίνη, που έχει αντιφλεγμονώδη, αντιοξειδωτική και αντικαρκινική δράση. Οι σπόροι είναι πλούσιοι σε λιπίδια, που αναπληρώνουν τις ενεργειακές δαπάνες του οργανισμού και παίζουν ρόλο φυσικού φραγμού προστασίας των κυττάρων. Συστατικά του φυτού, όπως οι ρητίνες, συμβάλλουν στην ανακούφιση των φλεγμονωδών διαδικασιών, στην επούλωση πληγών, στη μείωση του πόνου και ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα. Οι ταννίνες που υπάρχουν στο κολχικό απελευθερώνουν τον οργανισμό από άχρηστες ουσίες και τοξίνες, έως την εξάλειψη των συνεπειών της ραδιενεργούς ακτινοβολίας, σταματούν την αιμορραγία και προστατεύουν από λοιμώξεις.

Επιπλέον, το φυτό περιέχει ένα ευρύ φάσμα μακρο- και μικροστοιχείων σε υψηλή συγκέντρωση: κάλιο, σίδηρο, ασβέστιο, ψευδάργυρο, χαλκό, μαγνήσιο και σελήνιο.

Πώς μοιάζει και πού φυτρώνει

Το κολχικό είναι ένα πολυετές βολβώδες ποώδες φυτό. Ανάλογα με το είδος και τον τόπο ανάπτυξης, μπορεί να έχει ύψος 20 εκ. ή να εκτείνεται πάνω από μισό μέτρο – έως 60 εκ. Ο βολβός του είναι αρκετά μεγάλος, ωοειδούς σχήματος, συνήθως φτάνει σε μήκος 5–6 εκ., σε διάμετρο μικρότερο – από 3 έως 4 εκ. Ο βολβός ζυγίζει περίπου 40 γρ., μεμονωμένα εξαιρετικά δείγματα μπορεί να φτάσουν τα 70–80 γρ.

Εξωτερικά, ο βολβός καλύπτεται από πυκνά δερματώδη μεμβρανώδη περιβλήματα σκούρου καφέ χρώματος, τα οποία, σαν χοάνη, συνεχίζονται μέχρι το στέλεχος του φυτού και αγκαλιάζουν το κάτω μέρος του.

Τα φύλλα του κολχικού είναι συνήθως τέσσερα έως έξι. Είναι αρκετά πλατιά, ωοειδή-επιμήκη, με τακτοποιημένη στρογγυλεμένη κορυφή. Σε μήκος φτάνουν 18–25 εκ., ενώ το πλάτος τους ποικίλλει: τα πάνω – περίπου 3,5 εκ., τα κάτω – μεγαλύτερα και πλατύτερα – περίπου 7 εκ. Κάθε σκούρο πράσινο γυαλιστερό φύλλο τοποθετείται σε μια μακριά θήκη, που μπορεί να θεωρηθεί λανθασμένα ως στέλεχος.

Τα μεγάλα άνθη εμφανίζονται στα τέλη του φθινοπώρου, όταν τα δέντρα έχουν προ πολλού ρίξει τα φύλλα τους και το ίδιο το κολχικό δεν έχει πλέον φύλλα. Δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις που φυτρώνουν ήδη κάτω από το πρώτο χιόνι. Το άνθος σχηματίζεται στο σημείο όπου φύτρωνε το πάνω φύλλο – απευθείας από τη μασχάλη του. Στα φυτά σε φυσικές συνθήκες περιβάλλοντος, τα άνθη έχουν ροζ-μωβ-ιώδη απόχρωση. Σε ιδιωτικούς κήπους, καλλιεργούνται κολχικά με άνθη άλλων χρωμάτων – συμπεριλαμβανομένων λευκών, κίτρινων, γαλαζωπών.

Από κάθε βολβό μπορούν να εμφανιστούν ένα έως τέσσερα άνθη με σχήμα που μοιάζει ταυτόχρονα με καμπάνα και χοάνη. Το πάνω άκρο της «χούνης» χωρίζεται σε αποκλίνοντα πέταλα, μήκους 5 έως 6,5 εκ., πλάτους – 1,5 έως 2,5 εκ. Μέσα στο στεφάνι υπάρχουν έξι στήμονες με μεγάλους ανθήρες, πάνω από τους οποίους υψώνεται ένα αρκετά παχύ στυλό. Παρά το γεγονός ότι είναι φθινόπωρο, το φυτό προλαβαίνει να γονιμοποιηθεί. Όταν το κολχικό μαραίνεται, το στεφάνι του άνθους με τις σχηματισμένες ωοθήκες γέρνει και ξεχειμωνιάζει ήρεμα, σκεπασμένο από ένα στρώμα νεκρών φύλλων και χιόνι. Η θερμοκρασία εκεί είναι αρκετά άνετη ώστε να σχηματίζονται αργά οι ωοθήκες και να ωριμάζουν. Και στο τέλος της άνοιξης – αρχές του καλοκαιριού, στρογγυλοί καφέ σπόροι, διαμέτρου 2–3 χιλ., είναι έτοιμοι να δώσουν ζωή σε ένα νέο φυτό.

Το κολχικό είναι φυτό που αγαπά το φως, των υποτροπικών. Αναπτύσσεται σε ανοιχτές θέσεις, προτιμώντας υγρά, πλούσια εδάφη λιβαδιών και φυλλοβόλων δασών των νότιων γεωγραφικών πλατών της Ευρώπης. Αισθάνεται επίσης άνετα στην Ασία, τη Βόρεια Αφρική, τη Μεσόγειο, καθώς και στα βουνά του Καυκάσου, στην Επικράτεια του Κρασνοντάρ, στη δυτική Λευκορωσία, Λιθουανία και Ουκρανία.

Οι κηπουροί και οι ανθοκόμοι έχουν μάθει να καλλιεργούν το κολχικό και στην κεντρική ζώνη, σε πολλές περιοχές φύονται ακόμη και χωρίς πρόσθετη χειμερινή κάλυψη, όπως οι τουλίπες.

Είδη

Το κολχικό είναι ένα μεγάλο γένος ποωδών φυτών, το οποίο περιλαμβάνει σχεδόν πάνω από 100 είδη. Πολλά από αυτά έχουν γίνει αγαπημένα των κηπουρών και των ανθοκόμων και, παρά την τοξικότητά τους, κατακτούν ενεργά τα παρτέρια ιδιωτικών κήπων.

Στη Ρωσία στην άγρια φύση φύονται δύο είδη – το κολχικό το φθινοπωρινό και το κολχικό το μεγαλοπρεπές. Φύονται στην Περιφέρεια Κρασνοντάρ, στα νοτιοδυτικά της εδάφη, από τους πρόποδες του Καυκάσου ανεβαίνουν στις πλαγιές της Καυκάσιας οροσειράς μέχρι την υπαλπική ζώνη.

Κολχικό το φθινοπωρινό
Θα μπορούσε κανείς να πει ότι είναι το πιο συνηθισμένο κολχικό, που ταιριάζει σε όλες τις κλασικές περιγραφές. Αν και απαντάται στη Ρωσία, προτιμά την Ευρώπη – τα μέτρια θερμά υγρά λιβάδια και τα ξέφωτα των δασών καστανιάς και γάβρου. Φτάνει σε ύψος έως 40 εκ.

Κολχικό το χαρωπό
Είναι ο μικρότερος αδελφός του φθινοπωρινού. Φύεται σε περιορισμένες περιοχές – μόνο στα χαμηλά των βουνών του Καυκάσου και στον κάτω ρου του Ντον και του Βόλγα. Οι τοπικές στέπες και τα λιβάδια είναι το αγαπημένο του μέρος ανάπτυξης. Αυτό το φυτό είναι λίγο μικρότερο από τον πρόγονό του, το κολχικό το φθινοπωρινό, συνεπώς, ο βολβός του δεν θα γίνει μεγαλύτερος από 3 εκ. Αλλά είναι πρώιμος: ανθίζοντας το φθινόπωρο, όπως όλοι οι συγγενείς, ήδη τον Απρίλιο του επόμενου χρόνου καρποφορεί.

Κολχικό το μεγαλοπρεπές
Επίσης ενδημικό φυτό, απαντάται σε περιορισμένη περιοχή. Η κατοικία του είναι τα βουνά του Καυκάσου και η Υπερκαυκασία. Ανεβαίνει στις πλαγιές σε ύψος έως 3000 μ. Επειδή αντέχει την ημισκιά, φύεται τόσο σε λιβάδια όσο και σε δάση οξιάς, γάβρου και καστανιάς.

Έχει καταγραφεί στο Κόκκινο Βιβλίο της ΕΣΣΔ ήδη από το 1988, και εξακολουθεί να απαγορεύεται η συλλογή του.

Μεγαλοπρεπές ονομάστηκε αυτό το είδος για τη βασιλική ομορφιά του. Έχει μακριά εντυπωσιακά φύλλα έντονου πράσινου χρώματος με κυματιστή άκρη. Τα άνθη εντυπωσιάζουν ακόμα και σε μπουμπούκι – τόσο όμορφα είναι λόγω του έντονου ροζ χρωματισμού τους. Ανοίγοντας, δείχνουν το εσωτερικό του κάλυκα σε πιο απαλό ροζ ή λευκό χρώμα.

Κολχικό το κιλίκιο
Απαντάται επίσης στη Ρωσία, αλλά τείνει προς τη μεσογειακή ακτή της Τουρκίας. Εκεί είναι οι κύριες τοποθεσίες του. Μπορεί να φτάσει σε ύψος έως 60 εκ., ο βολβός του είναι επίσης μεγάλος – 5 εκ. σε διάμετρο. Παράγει τεράστιο αριθμό ανθέων σε σύγκριση με τα άλλα κολχικά – έως 25 τεμάχια.

Κολχικό του Αγρίππα
Η δεύτερη ονομασία του είναι ποικιλόχρωμο. Προέρχεται, πιθανότατα, από τον χρωματισμό των ανθέων. Είναι έντονα, ροζ-πορφυρά, με σκούρες κηλίδες, σαν σκακιέρα. Οι στήμονες δεν είναι κίτρινοι, όπως στα άλλα φυτά, αλλά πορτοκαλί. Μπορεί κανείς να τα θαυμάσει μόνο στις χώρες της Μικράς Ασίας.

Κολχικό το αγκυρανό, ή τρίφυλλο
Αν και ονομάζεται αγκυρανό, δεν έχει καμία σχέση με την Άγκυρα. Στην Τουρκία υπάρχουν συστάδες του, αλλά όχι στο κέντρο της χώρας, όπου βρίσκεται η πόλη, αλλά στα δυτικά, κατά μήκος της θαλάσσιας ακτής. Στο ευρωπαϊκό τμήμα φύεται στα βουνά της Μολδαβίας, στις στέπες της νοτιοδυτικής Ουκρανίας, απαντάται συχνά στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία, περιβάλλοντας έτσι τη Μαύρη και το Αιγαίο Πέλαγος. Φύεται σε όχι πολύ κατάλληλα αργιλώδη εδάφη. Το ύψος του δεν ξεπερνά τα 15 εκ.

Αυτό το κολχικό ανήκει σε εκείνα τα είδη που ανθίζουν την άνοιξη, όχι το φθινόπωρο. Και φύλλα έχει μόνο τρία, όχι περισσότερα, πράγμα που αντικατοπτρίζεται στη δεύτερη ονομασία του.

Κολχικό σκούρο πορφυρό
Μικρό φυτό – ύψους 10 έως 15 εκατοστών. Τον Σεπτέμβριο αρχίζει να στολίζει τη φύση με τα άνθη του. Όταν μόλις ανοίξουν, έχουν ανοιχτό πορφυρό χρώμα, και μετά από λίγες μέρες αποκτούν ζουμερό τόνο και γίνονται φουξιά-κόκκινα. Αυτό το είδος φυτού είναι ο πλησιέστερος συγγενής του κολχικού της Άγκυρας.

Κολχικό του Μπόρνμυλερ
Φέρει το όνομα του Γερμανού βοτανολόγου Γιόζεφ Μπόρνμυλερ, ο οποίος τη δεκαετία του 1920–30 πραγματοποίησε πολλές αποστολές στα Βαλκάνια και στην Ελλάδα και περιέγραψε πολλά είδη φυτών, συμπεριλαμβανομένων και των κολχικών.

Αυτό το είδος κατοικεί στο Ιράν και στα όρη της Μικράς Ασίας. Τα φύλλα του φτάνουν τα 30 εκατοστά σε μήκος, και τα ροζ-μοβ άνθη διακρίνονται από μια μεγάλη λευκή κηλίδα στο εσωτερικό του κάλυκα.

Κολχικό βυζαντινό
Οι βοτανολόγοι υποπτεύονται ότι αυτό το είδος είναι ο πλησιέστερος συγγενής του κολχικού της Κιλικίας, από το οποίο πιθανώς προήλθε. Τα άνθη του είναι μεγαλύτερα από εκείνα του φθινοπωρινού, και ο βολβός του είναι ίσως ο μεγαλύτερος, φτάνοντας σε διάμετρο 7 εκατοστά. Έχει ακανόνιστο σχήμα, κάτι που δεν το εμποδίζει να παράγει περίπου 12 άνθη ανά ανθοφορία. Τα φύλλα του είναι επίσης ιδιαίτερα – φαρδιά, μερικές φορές φτάνουν τα 15 εκατοστά, και με πτυχώσεις.

Κολχικό δεσμοειδές
Αυτό το είδος διακρίνεται για τα σχεδόν λευκά και ολόλευκα άνθη του, που είναι σπάνια στη φύση. Συνήθως τέτοια αναπτύσσονται από καλλιεργητές για εξωραϊσμό τοπίου. Είναι συγκεντρωμένα σε δεσμίδες – πάνω από 20 σε κάθε μία, εξ ου και η ονομασία. Η ανθοφορία αρχίζει ασυνήθιστα – νωρίς την άνοιξη.

Το ίδιο το φυτό είναι χαμηλό – από 10 έως 20 εκατοστά, τα φύλλα του αναπτύσσονται ταυτόχρονα με τα άνθη.

Κολχικό του Φόμιν
Απαντάται μόνο στην Ουκρανία, στην Περιφέρεια της Οδησσού, και ως είδος υπό εξαφάνιση συμπεριλήφθηκε στο Κόκκινο Βιβλίο της ΕΣΣΔ και εξακολουθεί να βρίσκεται στο Κόκκινο Βιβλίο της Ουκρανίας. Είναι ένα φυτό με λιτή εμφάνιση, ύψους 6 έως 15 εκατοστά. Κάθε βολβός συνήθως δίνει ένα άνθος, τα 2 ή 3 θεωρούνται σπάνια. Διαφέρει από τα άλλα φθινοπωρινά κολχικά στο ότι ανθίζει ακόμη και σε ξηρό καιρό.

Κολχικό υδροχαρές
Ένας ακόμη μεσογειακός κάτοικος της Τουρκίας. Χαμηλό φυτό – έως 20 εκατοστά. Διακρίνεται για τον μικρό στρογγυλό βολβό του – περίπου 2,5 εκατοστά. Ανήκει στα ανοιξιάτικα ανθοφόρα – τα άνθη εμφανίζονται μόλις λιώσει το χιόνι. Σε κάθε βολβό σχηματίζονται έως 8 ανοιχτό ροζ άνθη.

Κολχικό κίτρινο
Το πιο μυστηριώδες και δυσπρόσιτο είδος φυτού. Φύεται πολύ ψηλά στα βουνά, κοντά σε παγετώνες, και ανθίζει ταυτόχρονα με το λιώσιμο του χιονιού. Και παρόλο που το φυτό είναι χαμηλό, μόλις 15 εκατοστά, και σχηματίζει μόνο 1 έως 3 άνθη σε καθένα, σε αυτό το άγριο, σχεδόν άψυχο μέρος φαίνονται εκπληκτικά. Το να τα βλέπει κανείς είναι πραγματικό δώρο για τους ορειβάτες που ανεβαίνουν στο Παμίρ ή στο Τιεν Σαν, καθώς και για όσους κατακτούν τα βουνά της Ινδίας, του Αφγανιστάν ή του Πακιστάν.

Οι ανθοκόμοι δημιούργησαν πολλές ποικιλίες και υβρίδια με βάση τον κολχικό τον φθινοπωρινό. Και η κύρια έμφαση δόθηκε στο χρώμα. Γι' αυτό υπάρχουν τώρα τόσο πολλοί λευκοί κολχικοί στους κήπους, σπάνιοι για την άγρια φύση. Αυτά είναι και λευκά με κίτρινη μέση, και πανέμορφα διπλά, των οποίων τα άνθη μπορεί να αποτελούνται από 50 πέταλα.

Συλλογή και αποθήκευση

Για την παρασκευή φαρμακευτικής πρώτης ύλης, καταλληλότεροι είναι οι βολβοί του κολχικού. Πρέπει να σκάβονται προσεκτικά μαζί με τις ρίζες, προσέχοντας να μην κοπούν ή γρατσουνιστούν, γιατί λόγω ζημιών καλύπτονται πολύ γρήγορα με μούχλα και σαπίζουν. Οι ρίζες επίσης δεν πρέπει να αποσπώνται, θα πέσουν μόνες τους όταν στεγνώσουν.

Από τους σκαμμένους βολβούς, τινάξτε προσεκτικά το χώμα, αλλά σε καμία περίπτωση μην τους πλύνετε – λόγω του νερού η πρώτη ύλη επίσης πολύ γρήγορα υγροποιείται και χαλάει. Στη συνέχεια, απλώστε τους στον ήλιο σε στρώση όχι μεγαλύτερη από 8–10 εκ., για να στεγνώσουν καλά. Μετά, μεταφέρετέ τους σε ένα ξηρό, δροσερό και καλά αεριζόμενο δωμάτιο. Η πρώτη ύλη μπορεί να αποθηκευτεί για όχι περισσότερο από 3 μήνες σε γυάλινα δοχεία με εφαρμοστά πώματα, καθώς η μυρωδιά της έτοιμης πρώτης ύλης δεν είναι πολύ ευχάριστη, αν και όχι έντονη.

Η καλύτερη εποχή για τη συλλογή είναι η περίοδος ανθοφορίας του κολχικού, από τα τέλη Αυγούστου έως τα τέλη Οκτωβρίου. Πρέπει να εργάζεστε οπωσδήποτε με γάντια και μάσκα, καθώς όλα τα μέρη του φυτού είναι εξαιρετικά δηλητηριώδη. Δεν πρέπει να παίρνετε βολβούς μήκους μικρότερου από 4 εκ., δεν είναι πολύ πλούσιοι σε ωφέλιμες ουσίες. Πρέπει να θυμόμαστε ότι πολλά είδη κολχικού χαρακτηρίζονται ως σπάνια και απειλούμενα φυτά και γι' αυτό έχουν συμπεριληφθεί στο Κόκκινο Βιβλίο. Επομένως, είναι καλύτερα να συλλέγετε πρώτη ύλη σε ιδιωτικές αυλές.

Η συλλογή σπόρων είναι απολύτως εφικτή: άλλωστε, με αυτόν τον τρόπο το ίδιο το φυτό συνεχίζει να αναπτύσσεται και να ευφραίνει τους γύρω. Οι καταλληλότεροι σπόροι είναι αυτοί που έχουν ήδη σχηματιστεί, ωριμάσει και έχουν καφέ χρώμα. Στις αρχές του καλοκαιριού, όταν οι κάψουλες των σπόρων φτάσουν στην κατάλληλη κατάσταση, πρέπει να κόβονται και να τοποθετούνται για ξήρανση στη σκιά, σε καλά αεριζόμενο μέρος. Στη συνέχεια, εξάγονται οι σπόροι, οι οποίοι φυλάσσονται σε χάρτινα σακουλάκια σε ξηρό μέρος.

Φαρμακευτικές ιδιότητες του φθινοπωρινού κολχικού

Η επίσημη ιατρική χρησιμοποιεί σκευάσματα με βάση τον κολχικό στην ογκολογία χάρη στην περιεκτικότητα σε αλκαλοειδές κολχαμίνη. Αυτό εμποδίζει τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων και διεγείρει τη διαδικασία διάλυσής τους. Ιδιαίτερα αποτελεσματικές είναι αυτές οι ουσίες έναντι ογκολογικών παθήσεων του θύμου, του προστάτη και του παγκρέατος, του εγκεφάλου, του ήπατος, του σπλήνα, των επινεφριδίων.

Επιπλέον, η κολαμίνη εμφανίζει αναισθητικές ικανότητες. Το αλκαλοειδές αποβάλλεται αργά από τον οργανισμό, και χάρη σε αυτό το σωρευτικό αποτέλεσμα, η θεραπευτική του δράση διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Παλαιότερα, η επιστημονική ιατρική χρησιμοποιούσε επίσης την κολχικίνη για τη θεραπεία ογκολογικών παθήσεων, αλλά επί του παρόντος οι γιατροί την εγκατέλειψαν, καθώς είναι περίπου 7–8 φορές πιο τοξική από την κολαμίνη.

Η Κολχαμίνη σε μορφή δισκίων συνταγογραφείται συνήθως σε συνδυασμό με άλλα αντικαρκινικά φάρμακα, και χρησιμοποιείται επίσης ως αλοιφή για διάφορους καρκίνους του δέρματος. Εκτός από την ικανότητά της να καταπολεμά τα καρκινικά κύτταρα και να ανακουφίζει τον πόνο, συμβάλλει στη μείωση της αρτηριακής πίεσης και μειώνει τον χρόνο θεραπείας των φλεγμονωδών διεργασιών. Τα φαρμακευτικά σκευάσματα κολχαμίνης συνταγογραφούνται για θεραπεία μόνο σε νοσοκομείο, υπό 24ωρη ιατρική παρακολούθηση.

Αλλά όχι μόνο για την ογκολογία οι φαρμακοποιοί παράγουν σκευάσματα με βάση το κολχικό. Το θεραπευτικό φυτό βοηθά στην αντιμετώπιση του ρευματισμού, των παθήσεων των αρθρώσεων, επιταχύνει την επούλωση πληγών, για το οποίο το χρησιμοποιούν οι οδοντίατροι.

Τα υγρά σκευάσματα – βάμματα και αφεψήματα – έχουν διουρητική δράση, η οποία επίσης χρησιμοποιείται από την επίσημη ιατρική. Σε λίγες δόσεις, τέτοια σκευάσματα μπορούν να απομακρύνουν άμμο και πέτρες από τα νεφρά και να ανακουφίσουν από τα οιδήματα.

Το κολχικό στη λαϊκή ιατρική

Οι λαϊκοί θεραπευτές πιστεύουν ότι το φυτό έχει τόσες πολλές θεραπευτικές ιδιότητες που δεν πρέπει να τις αγνοούμε, το σημαντικότερο είναι να τηρείται με ακρίβεια η δοσολογία. Το φυτό χρησιμοποιείται ως καθαρτικό και διουρητικό, χολαγωγό και εφιδρωτικό, αναλγητικό και εμετικό μέσο.

1. Οι γιατροί από την αρχαιότητα αντιμετώπιζαν με κολχικό τις σοβαρές κρίσεις ουρικής αρθρίτιδας, και σήμερα η λαϊκή ιατρική συνεχίζει αυτή την πρακτική.
2. Ένα πολύ αραιωμένο υδατικό αφέψημα σε μικρές δόσεις χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του κοκίτη, της υδρωπικίας, του ρευματισμού, του ίκτερου. Συνιστάται για την ανακούφιση από πόνους στα οστά κατά τη διάρκεια του κρυολογήματος, θεραπεύει την καρδιακή αδυναμία και νευραλγίες διαφόρων τύπων.
3. Το αλκοολούχο βάμμα, παρασκευασμένο είτε από βολβούς είτε από σπόρους, είναι επίσης καλό φάρμακο για την ουρική αρθρίτιδα, τις νευραλγίες, τον ρευματισμό και άλλα προβλήματα των αρθρώσεων.

Βάμμα κατά του ρευματισμού και της ουρικής αρθρίτιδας

Για τρίψιμο σε επώδυνες αρθρώσεις παρασκευάζεται βάμμα από βολβούς. Η αναλογία είναι: σε 1 μέρος πρώτης ύλης χρειάζονται 5 μέρη 50% αλκοόλης. Οι ξηροί βολβοί θρυμματίζονται, τοποθετούνται σε γυάλινο δοχείο με αλκοόλη, σφραγίζονται καλά και αφήνονται σε σκοτεινό μέρος για τρεις εβδομάδες. Το παρασκεύασμα ανακινείται περιοδικά, μετά το πέρας της περιόδου, διηθείται. Χρησιμοποιείται για τρίψιμο σε ουρική αρθρίτιδα και ρευματισμό.

Έγχυμα κατά της αρθρίτιδας και της ουρικής αρθρίτιδας

Αυτό το σκεύασμα παρασκευάζεται με νερό, θα χρειαστούν 500 ml βραστό νερό, με το οποίο πρέπει να περιχυθεί σε πήλινο ή πορσελάνινο σκεύος μισό κουταλάκι του γλυκού αποξηραμένου και θρυμματισμένου βολβού. Αφήνεται να εγχυθεί για 2 ώρες, στραγγίζεται και συμπιέζονται καλά τα υπολείμματα. Αρχίζει η λήψη με σταγόνες, αυξάνοντας σταδιακά τη δόση, ημερήσια λήψη – 6 φορές. Το μέγιστο που μπορεί να ληφθεί σε μία φορά είναι 8 ml του υδατικού αφεψήματος. Το σκεύασμα συνοδεύεται με ζεστό νερό, πρέπει οπωσδήποτε να ληφθεί τουλάχιστον ένα ποτήρι υγρό. Το αφέψημα συνιστάται για τη θεραπεία της ουρικής αρθρίτιδας, της αρθρίτιδας, του ρευματισμού και της ισχιαλγίας. Μπορεί να συνδυαστεί η εσωτερική λήψη με εξωτερική εφαρμογή ως κατάπλασμα.

Βάμμα με ξίδι για τη ριζίτιδα

Από το κολχικό μπορείτε να παρασκευάσετε βάμμα με ξύδι, το οποίο στη συνέχεια χρησιμοποιείτε με επιτυχία για την ανακούφιση του πόνου σε ισχιαλγία και οστεοχόνδρωση, ρευματισμούς και αρθρίτιδα. Για 1 μέρος αποξηραμένων θρυμματισμένων βολβών του φυτού πάρτε 12 μέρη ξυδιού. Το φαρμακευτικό φυτό τοποθετείται σε γυάλινο μπουκάλι, γεμίζεται με ξύδι, αφήνεται να εγχυθεί για 2 εβδομάδες και στη συνέχεια διηθείται. Για τρίψιμο στην πάσχουσα περιοχή αρκεί ένα κουταλάκι του γλυκού από το θεραπευτικό μείγμα.

Βάμμα από σπόρους για τις αρθρώσεις

Το βάμμα από σπόρους κολχικού μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο εξωτερικά όσο και εσωτερικά σε μικρές δόσεις. Το αποτέλεσμα θα είναι το ίδιο – θα υποχωρήσει ο επίμονος πόνος στις αρθρώσεις και τους μύες. Για την παρασκευή του, πρέπει για 1 μέρος σπόρων να πάρετε 10 μέρη 70% αλκοόλης. Αναμείξτε τα σε γυάλινο μπουκάλι και αφήστε τα σε σκοτεινό ντουλάπι για 3 εβδομάδες. Ανακινείτε κατά διαστήματα το μπουκάλι. Διηθήστε και πάρτε 15–20 σταγόνες τρεις φορές την ημέρα, ανεξάρτητα από τα γεύματα. Η μέγιστη διάρκεια θεραπείας είναι 2–3 εβδομάδες. Αν αποφασίσετε να το χρησιμοποιήσετε εξωτερικά – τρίψτε την πάσχουσα περιοχή επίσης όχι περισσότερο από 3 φορές τη μέρα.

Βάμμα από φρέσκους βολβούς για την κυστίτιδα

Σε όσους υποφέρουν από κυστίτιδα, ουρολιθίαση, πρωινά οιδήματα, μπορεί να συστηθεί βάμμα από βολβούς του θεραπευτικού φυτού. Πρέπει να πάρετε 2 μόλις σκαμμένους φρέσκους βολβούς. Φορέστε γάντια και τρίψτε προσεκτικά τους βολβούς, περιχύστε τους με καλή βότκα (200 ml). Αφήστε για 3 εβδομάδες σε σκοτεινό μέρος, ανακινώντας περιοδικά. Λαμβάνετε 3 φορές καθημερινά, όχι περισσότερες από 2 σταγόνες τη φορά, με ένα ποτήρι ζεστό βρασμένο νερό. Για να ελέγξετε πώς αντιδρά το σώμα στο κολχικό, την πρώτη φορά είναι καλύτερα να μειώσετε τη δόση και να πάρετε μόνο μία σταγόνα, παρατηρώντας τουλάχιστον μισή μέρα αν υπάρχουν σημάδια δηλητηρίασης ή αλλεργίας.

Αλοιφή για τον ρευματισμό

Για την παρασκευή της αλοιφής είναι κατάλληλα όλα τα μέρη του φυτού. Φύλλα, βολβοί και σπόροι πρέπει να ληφθούν σε ίσες ποσότητες. Ανακατέψτε και ρίξτε 200 ml βρασμένου νερού σε 3 κουταλιές της σούπας από το μείγμα του φαρμακευτικού φυτού. Βράστε το έγχυμα σε κατσαρόλα σε χαμηλή φωτιά μέχρι να γίνει μια γκρίζα παχύρρευστη μάζα. Ανακατέψτε τη ζεστή μάζα με φυτικό λάδι σε αναλογία 1:1. Μόλις κρυώσει, μπορείτε να αρχίσετε να τη χρησιμοποιείτε για επάλειψη στις πάσχουσες αρθρώσεις πριν τον ύπνο. Για μία διαδικασία αρκεί το ένα τρίτο του κουταλιού του γλυκού αλοιφής. Μην αυξήσετε τη δόση. Το φάρμακο καταπραΰνει τον πόνο των αρθρώσεων σε ρευματισμούς, οστεοαρθρίτιδα, οστεοχόνδρωση.

Έγχυμα για τη δυσκοιλιότητα

Θρυμματίστε τους σπόρους του κολχικού, πάρτε μισό κουταλάκι του γλυκού πρώτης ύλης και ρίξτε μισό λίτρο βραστό νερό. Τυλίξτε καλά και αφήστε για 3 ώρες να εγχυθεί. Πάρτε μετά από διήθηση, η δόση είναι μισό κουταλάκι του γλυκού, ξεπλυμένο με ένα ποτήρι βρασμένο νερό. Η ημερήσια κατανάλωση είναι 4 φορές. Το φάρμακο ρυθμίζει τη λειτουργία του εντέρου σε περίπτωση δυσκοιλιότητας. Χρησιμοποιήστε σε σπάνιες περιπτώσεις, μην το κάνετε καθημερινή χρήση.

Βάμμα για ογκολογικές παθήσεις

Για την ανακούφιση του πόνου σε καρκινικές παθήσεις, πάρτε 10 γραμμάρια σπόρων από το φαρμακευτικό φυτό και ρίξτε τους 120 ml ιατρικού οινοπνεύματος. Αφήστε το να εμποτιστεί για 3 εβδομάδες. Μετά το φιλτράρισμα, πάρτε μία σταγόνα το πρωί, το μεσημέρι και το βράδυ. Εάν ο πόνος είναι αφόρητος, μπορείτε να πάρετε 2 σταγόνες. Πιείτε το βάμμα με ζεστό νερό.

Είδη θεραπευτικών σκευασμάτων

Η λαϊκή ιατρική χρησιμοποιεί σκευάσματα από τον κολχικό (χειμερινό κρόκο) ως διουρητικά, καθαρτικά, αναλγητικά και εμετικά. Το φυτό είναι ιδιαίτερα δηλητηριώδες, επομένως η προετοιμασία θεραπευτικών διαλυμάτων στο σπίτι μπορεί να γίνει μόνο με γάντια, λαμβάνοντας προφυλάξεις. Είναι καλύτερο να βγάλετε τα παιδιά βόλτα αυτή την περίοδο, για να μην αρπάξουν κατά λάθος κομμάτια ή θραύσματα του φυτού.

Έγχυμα

Το έγχυμα του κολχικού παρασκευάζεται με απλό νερό και χρησιμοποιείται για τη μείωση των οιδημάτων στην υδρωπικία, τη θεραπεία του κοκκύτη και του ίκτερου, καθώς και για τις αναλγητικές του ιδιότητες όταν πονάνε τα κόκαλα σε κρυολόγημα και γρίπη, αρθρίτιδα και ρευματισμούς. Το φάρμακο βελτιώνει την κατάσταση του ασθενούς σε νευραλγικούς πόνους, ισχιαλγία, καθώς και σε καρδιακή αδυναμία.

Για να παρασκευάσετε ένα έγχυμα του φαρμακευτικού φυτού, πάρτε μισό κουταλάκι του γλυκού από την αποξηραμένη, θρυμματισμένη βολβό και, αφού τον περιχύσετε με 500 ml βραστό νερό, αφήστε το να εμποτιστεί για 2 ώρες. Μετά το φιλτράρισμα, χρησιμοποιήστε το διάλυμα για εσωτερική λήψη.

Βάμμα

Εάν για την παρασκευή του βάμματος χρησιμοποιείται οινόπνευμα ή βότκα, οι κανόνες εμπότισης είναι ίδιοι για χρήση σε διάφορους θεραπευτικούς σκοπούς: ρίξτε το φαρμακευτικό υλικό με το υγρό σε γυάλινο ή πορσελάνινο σκεύος. Βολικότερο είναι, φυσικά, σε σκούρο γυάλινο μπουκάλι, γιατί κατά τη διάρκεια της εμπότισης το διάλυμα πρέπει να ανακινείται καθημερινά. Η διαδικασία εμπότισης πρέπει να γίνεται σε θερμοκρασία δωματίου, σε χώρο όπου οι ακτίνες φωτός δεν φτάνουν στο φάρμακο - μπορείτε απλά να το τοποθετήσετε σε ένα σκοτεινό ντουλάπι. Φυλάξτε το έτοιμο υγρό στο ψυγείο. Είναι σημαντικό, όταν το λαμβάνετε εσωτερικά, να μην ξεχνάτε να το πίνετε με ένα ποτήρι ζεστό βρασμένο νερό.

Για εσωτερική χρήση από φρέσκο βολβό
Δεν είναι απαραίτητο να περιμένετε το φθινόπωρο για να προμηθευτείτε βολβούς και να φτιάξετε θεραπευτικά σκευάσματα - σε περίπτωση επείγουσας ανάγκης, μπορείτε να τους σκάψετε και το καλοκαίρι. Τρίψτε τον φρέσκο βολβό ή κόψτε τον πολύ ψιλά, ρίξτε 100 ml καλής ποιότητας βότκα και αφήστε τον να εμποτιστεί για 3 εβδομάδες σε γυάλινο δοχείο σε σκοτεινό χώρο, ανακινώντας τακτικά. Φιλτράρετε και λαμβάνετε μία σταγόνα την ημέρα για ποδάγρα, νευραλγία, πόνους στις αρθρώσεις. Μην χρησιμοποιείτε το σκεύασμα για περισσότερο από 2 εβδομάδες χωρίς ιατρική παρακολούθηση.

Για την ανακούφιση του πόνου
Ρίξτε ιατρικό οινόπνευμα πάνω από τους αποξηραμένους και θρυμματισμένους βολβούς του κολχικού. Πάρτε την ποσότητα του υγρού σε όγκο 5 φορές μεγαλύτερο από το φαρμακευτικό υλικό. Αφήστε το να εμποτιστεί για 15 ημέρες και χρησιμοποιήστε το με δύο τρόπους για να ανακουφίσετε τον πόνο ρευματικού χαρακτήρα. Μπορείτε να το λαμβάνετε εσωτερικά, 1–2 σταγόνες πριν τον ύπνο, ή να τρίβετε τις πονεμένες περιοχές.

Διουρητικό
Μπορείτε να μην ψιλοκόψετε τους ξηρούς βολβούς κολχικού, αλλά απλά να τους συνθλίψετε και να τους περιχύσετε με 200 ml ποιοτικής βότκας. Αφήστε να εμποτιστεί για 2 εβδομάδες, στραγγίξτε και πίνετε το πρωί, το μεσημέρι και το βράδυ από 2 σταγόνες για οιδήματα, κυστίτιδες, πέτρες ή άμμο στα νεφρά.

Βάμμα σπόρων κολχικού για ανακούφιση από τον πόνο
Αυτό το βάμμα είναι αποτελεσματικό τόσο για εσωτερική χρήση όσο και για εξωτερική εφαρμογή. Για την παρασκευή του, πρέπει να πάρετε 100 γραμμάρια σπόρων και μισό ποτήρι οινόπνευμα ιατρικής χρήσης. Συνθλίψτε ελαφρά τους σπόρους, ρίξτε τους στο δοχείο με το οινόπνευμα και ανακινήστε για να αναμειχθούν καλά. Αφήστε να εμποτιστεί για 3 εβδομάδες, στραγγίξτε και πάρτε μια σταγόνα την ημέρα. Μπορείτε να τρίβετε με το θεραπευτικό μείγμα τους πονεμένους αγκώνες, τα γόνατα, τη μέση, αν πονάνε οι αρθρώσεις. Είναι σημαντικό να μην υπερβαίνετε τη δόση· αρκεί μισή κουταλιά της σούπας για ένα τρίψιμο.

Αλοιφή

Για να παρασκευάσετε αλοιφή στο σπίτι, πρέπει να ψιλοκόψετε 3 βολβούς κολχικού (300 γρ.), μπορείτε να αντικαταστήσετε μέρος με ψιλοκομμένα φύλλα. Ρίξτε νερό (2 ποτήρια) πάνω από το φαρμακευτικό υλικό και τοποθετήστε το σε μπεν μαρί. Εξατμίστε το μείγμα για τουλάχιστον 30 λεπτά, απομακρύνετε, αφού κρυώσει στραγγίξτε και αναμείξτε με βαζελίνη.

Αν δεν έχετε βαζελίνη, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε βούτυρο μέχρι να αποκτήσετε κρεμώδη σύσταση. Η σπιτική αλοιφή πρέπει να φυλάσσεται στο ψυγείο, κλεισμένη με σφιχτό καπάκι. Το μείγμα χρησιμοποιείται για την ανακούφιση του πόνου σε εξάρσεις αρθρίτιδας, ρευματισμού, ριζίτιδας ή ουρικής αρθρίτιδας. Απλώνετε την αλοιφή στην πονεμένη περιοχή μία φορά την ημέρα· για τη διαδικασία συνιστάται να παίρνετε όχι περισσότερο από το ένα τρίτο ενός κουταλιού του γλυκού από το θεραπευτικό μείγμα.

Αντενδείξεις για τη χρήση

Λαμβάνοντας υπόψη ότι το κολχικό είναι δηλητηριώδες, πρέπει όλοι ανεξαιρέτως να το αντιμετωπίζουν σοβαρά, και πριν από τη χρήση σκευασμάτων με βάση το φαρμακευτικό φυτό, είναι απαραίτητο να συμβουλευτείτε τον θεράποντα ιατρό και να ακολουθείτε επακριβώς όλες τις συστάσεις του. Εάν λόγω της απόφασης να θεραπευτείτε με κολχικό χρειαστούν πρόσθετες εξετάσεις πριν ή κατά τη διάρκεια της θεραπείας, πρέπει οπωσδήποτε να υποβληθείτε σε όλες αυτές και να κάνετε τις απαραίτητες αναλύσεις. Το θέμα είναι ότι η δραστική ουσία κολχαμίνη σε υπερβολικές δόσεις μπορεί να προκαλέσει λευκοπενία – δηλαδή διαταραχή του μηχανισμού αιμοποίησης, καθώς και μια σειρά άλλων παρενεργειών. Επομένως, αντενδείκνυνται απολύτως τα σκευάσματα από κολχικό σε εγκύους, άτομα που πάσχουν από νεφρική ή ηπατική ανεπάρκεια, προβλήματα με τον μυελό των οστών, πυώδεις ασθένειες.

Για τον ίδιο λόγο, η αλοιφή από αυτό το φαρμακευτικό φυτό δεν πρέπει να εφαρμόζεται κοντά σε όργανα που είναι επενδεδυμένα με βλεννογόνους – βλέφαρα, στόμα, ορθό. Οι βλεννογόνοι απορροφούν την κολχαμίνη πολύ πιο γρήγορα από το δέρμα.

Το κολχικό αντενδείκνυται σε περίπτωση διάρροιας, καθώς το ίδιο προκαλεί διάρροια, καθώς και σε πάθηση όπως η πολυουρία (άποιος διαβήτης), επειδή είναι διουρητικό.

Τα σκευάσματα από αυτό το φαρμακευτικό φυτό δεν συνταγογραφούνται σε ασθενείς που έχουν εμφανίσει ως σοβαρή επιπλοκή κάποιας ασθένειας την ουδετεροπενία, κατά την οποία ο αριθμός των ουδετερόφιλων στο σώμα μειώνεται γρήγορα, παίζοντας σημαντικό ρόλο στην καταστροφή παθογόνων μικροοργανισμών.

Εάν υπάρχει η παραμικρή υποψία εσωτερικής αιμορραγίας – μαύρα κόπρανα ή αίμα στον εμετό – το κολχικό απαγορεύεται επίσης.

Πρώτες βοήθειες σε δηλητηρίαση από κολχικό

Σε περίπτωση υπερδοσολογίας και δηλητηρίασης από κολχικό, πρώτα εμφανίζεται κάψιμο στο λαιμό, στη συνέχεια ναυτία και έμετος, έντονος, με χολή, γαστρική βλέννα και ακόμη αίμα. Πόνος έντονος στην κοιλιά και στο στόμα. Τα κόπρανα γίνονται πολύ υγρά και αποκτούν δυσάρεστη, έντονη οσμή. Το άτομο διψά συνεχώς, το πρόσωπό του γίνεται χλωμό, τα χείλη μπλε. Μπορεί να εμφανιστεί βλέννα στο δέρμα.

Ο παλμός γίνεται πολύ ακανόνιστος – άλλοτε ταχύς, άλλοτε αργός. Η ταχυκαρδία καθώς μειώνεται η αρτηριακή πίεση αντικαθίσταται από βραδυκαρδία. Η εικόνα της καρδιακής διαταραχής συνοδεύεται από πόνο πίσω από το στέρνο. Εάν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα, μπορεί να οδηγήσει σε σπασμούς, παράλυση και σπασμό των αναπνευστικών οδών.

Τέτοια συμπτώματα είναι χαρακτηριστικά τόσο για δηλητηρίαση κατά τη διάρκεια της θεραπείας, εάν έχει ξεπεραστεί η συνιστώμενη δόση του φαρμάκου, όσο και όταν δεν τηρούνται οι κανόνες ασφαλείας κατά τη φροντίδα του φυτού ή τη συλλογή φαρμακευτικής πρώτης ύλης. Στη δεύτερη περίπτωση, φυσικά, η κλινική εικόνα δεν θα είναι τόσο έντονη. Αλλά η ιατρική βοήθεια σε κάθε περίπτωση απαιτείται άμεσα. Η δεύτερη και τρίτη ημέρα από τη στιγμή της δηλητηρίασης θεωρούνται οι πιο επικίνδυνες. Εάν ο ασθενής παραμείνει χωρίς ιατρική φροντίδα, μπορεί να αρχίσουν να αποτυγχάνουν τα εσωτερικά όργανα.

Όσο περιμένετε το ασθενοφόρο, μπορείτε να πάρετε μια κάψουλα του φαρμάκου Σόρμπεξ ή μερικά δισκία ενεργού άνθρακα (υπολογισμός – ένα δισκίο ανά κιλό βάρους του δηλητηριασμένου ατόμου) και στη συνέχεια να κάνετε πλύση στομάχου με απαλό ροζ διάλυμα υπερμαγγανικού καλίου. Επίσης, μέχρι να φτάσει ο γιατρός, πρέπει να πίνετε πολύ απλό βρασμένο νερό ή γάλα.

Η εικόνα της δηλητηρίασης αναπτύσσεται αργά, εκτείνεται σε αρκετές ημέρες, επομένως είναι σημαντικό να μην αφήσετε την κατάσταση στην τύχη της. Οι γιατροί θα λάβουν όλα τα μέτρα για τη διάσωση και θα συνταγογραφήσουν θεραπεία, θα χορηγήσουν διαλύματα χλωριούχου νατρίου (φυσιολογικό ορό) και γλυκόζης. Εάν παρατηρηθούν αναπνευστικές διαταραχές – θα χορηγηθεί οξυγόνο.

Αλλά πρέπει να θυμόμαστε ότι δεν υπάρχει αντίδοτο για τα δηλητήρια του κολχικού. Η θεραπεία θα στοχεύει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων της δηλητηρίασης. Επιπλέον, εάν η δηλητηρίαση ήταν σοβαρή και ο ασθενής παρέμεινε χωρίς ιατρική βοήθεια για πολύ καιρό, κατά τη διάρκεια της ανάρρωσης μπορεί να εμφανιστεί ένα ακόμη σημάδι – η τριχόπτωση.

Φωτογραφία κολχικού